Pax Silica wordt door de Verenigde Staten (VS) gekwalificeerd als een raamwerk voor leiderschap van de VS op het gebied van AI en kritische technologie en expliciet verbonden aan de visie van president Trump en aan de vastbeslotenheid van de VS om de AI-race te winnen. De term Pax Silica wordt daarin verbonden met de term Pax Americana. De Pax Silica is een Amerikaans geopolitiek initiatief dat verbonden is met de Amerikaanse National Security Strategy (NSS) die net als het Pax Silica initiatief in december 2025 werd gepubliceerd.
Nederlandse deelname aan Pax Silica vraagt om uitleg
Pax Silica is een internationaal partnerschap van landen die de meest geavanceerde bedrijven huisvesten die nodig zijn om het economisch potentieel van het nieuwe Artificial Intelligence (AI)-tijdperk te benutten. Onder leiding van de VS beoogt het initiatief een zogenoemd veilig ecosysteem te vormen dat de volledige waardeketen omvat van AI-technologie, van grondstoffen, energie, halfgeleiders, hardware, AI-infrastructuur en logistiek.
Daar waar eerdere initiatieven van de VS waren gericht op de afnemers van AI is dit initiatief gericht op de leveranciersketen van AI. De deelnemende landen verbinden zich tot het uitvoeren van gezamenlijke projecten (flagship projects), joint ventures en investeringen in de AI-waardeketen, het beschermen van kritische technologie en infrastructuur en het bouwen van trusted technology ecosystems, kabelnetwerken, data centers, modellen en applicaties. Nederland wordt gezien als een cruciale deelnemer van het eerste uur omdat het onderdeel uitmaakt van de kern van landen op het gebied van de fabricage van halfgeleiders. Nederland is het enige EU-land dat deelneemt. De reden daarvoor: ASML. Het initiatief kan onder andere worden gezien als een antwoord van de VS op mogelijke Chinese dominantie die ontstaat door beheersing van de volledige en geïntegreerde kolom van voor AI benodigde industrieën. Bij wijze van vervolgstap op de oprichting van het project hebben diplomaten van de VS in Washington en overzee de opdracht gekregen om de doelen operationeel te maken en projecten te identificeren.
Ideologische spagaat
Deelname aan Pax Silica plaatst Nederland in een ideologische en politieke spagaat. Het buitenlandbeleid van VS wordt onder de vlag van veiligheid, waaronder economische veiligheid, gedreven door ideologie. Onderdeel van de NSS is het ondermijnen en onderwerpen van de EU en EU landen door het steunen van autocratische, nationalistische en racistische bewegingen in Europa.
Ook waar het AI betreft voert ideologie de boventoon. De regering Trump presenteerde op 23 juli 2025 een plan gericht op Amerikaanse AI-dominantie wereldwijd. Daarbij gelden richtlijnen voor de ontwikkeling van AI waaruit begrippen als diversiteit, gelijkheid, inclusiviteit, klimaatverandering en desinformatie verwijderd zijn. In de woorden van Trump: “Het Amerikaanse volk wil geen woke marxistische idiotie in AI-modellen en andere landen ook niet.”
Politieke spagaat
De verdere implementatie van Pax Silica is in lijn met de NSS die is gericht op Amerikaanse dominantie en waarin we lezen dat de VS beschikt over ‘de meest geavanceerde, meest innovatieve en meest winstgevende technologiesector ter wereld, die (…) onze wereldwijde invloed versterkt.’
Het rapport dat Mario Draghi op verzoek van de voorzitter van de Europese Commissie schreef over de concurrentiekracht van Europa bevat specifieke aanbevelingen op het gebied van digitale infrastructuur waaronder strategische autonomie op basis van investeringen in onder andere native EU-cloud, AI en halfgeleider capaciteit. Daaronder partnering met andere landen in de waardeketen. De EU werkt inmiddels actief op basis van een competitive compass aan de uitvoering van de aanbevelingen van het Draghi rapport. Onderdeel daarvan is een AI actieplan.
Opheldering vereist
Voor de Tweede Kamer dringen zich een aantal vragen op. Hoe is Nederlandse deelname aan dit initiatief met EU-partners gecoördineerd? Wat betekent deelname aan Pax Silica voor de ideologische loyaliteit van Nederland aan EU-verdragen die consequent uitgaan van gezamenlijke versterking van de Europese veiligheid en sociale en economische ontwikkeling gebaseerd op democratie en rule of law? Hoe is deelname aan Pax Silica te verenigen met de ideologische loyaliteit van Nederland aan EU-verdragen die consequent uitgaan van gezamenlijke versterking van de Europese veiligheid en sociale en economische ontwikkeling? Wat betekent deelname aan Pax Silica voor keuzes tussen investeringen in Europese projecten dan wel in Pax Silica flagship projects die zijn verbonden aan Amerikaanse dominantie? En op welke wijze gaat de regering de kamer op de hoogte houden van de voortgang op dit dossier?
Auteur kennisbijdrage: Marcel van Kooten is consultant informatiestrategie bij Highberg.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.