Overslaan en naar de inhoud gaan
(advertentie)

CIP-handreiking Gegevensverwerking in complexe ketens: zet de maatschappelijke opgave centraal

Handen in handschoenen rond een toetsenbord, omgeven door hangsloten, sleutels en tandwielen op donkerblauwe achtergrond.
Elke partner kan zijn eigen gegevens rechtmatig verwerken, maar daarmee is het gezamenlijke gebruik nog niet rechtmatig - Shutterstock

Centrum Informatiebeveiliging en Privacybescherming (CIP) heeft een nieuwe handreiking gepubliceerd over het verwerken van gegevens in complexe ketens. De kern van deze CIP-handreiking is een andere volgorde van werken. Overheidsorganisaties moeten niet meer beginnen met de vraag wie verwerkingsverantwoordelijke is, welk convenant er moet komen of welke voorziening je gebruikt, maar met het maatschappelijke probleem dat geen van hen alleen kan oplossen. Pas daarna komen rechtmatigheid, inrichting, rollen en afspraken aan bod.

In de CIP-handreiking wordt bewust gekozen voor een andere volgorde dan zijn voorganger uit 2020. Die begon met de vraag wie verwerkingsverantwoordelijke of verwerker is en welke afspraken nodig zijn. Nu staat het maatschappelijke probleem voorop dat geen van de organisaties alleen kan oplossen. Pas als duidelijk is welke informatie nodig is om dat probleem aan te pakken, volgen de beoordeling van de rechtmatigheid, de inrichting, de AVG-rollen en de onderlinge afspraken.

Het centrale begrip is de 'niveauvergissing'

Niveauvergissing ontstaat wanneer instrumenten voor één organisatie zonder meer worden toegepast op de samenwerking. Elke partner kan zijn eigen gegevens rechtmatig verwerken, maar daarmee is het gezamenlijke gebruik nog niet rechtmatig. Door gegevens te combineren ontstaat volgens de handreiking een nieuwe informatiepositie. Als een gemeente bijvoorbeeld signalen over schulden, schoolverzuim en een verhuizing samenvoegt, is het resultaat een nieuwe beoordeling van een gezin en geen feit dat al in een registratie stond. Zo'n afgeleid signaal vraagt volgens de handreiking om een eigen toets. Het werkt ook andersom: een groot maatschappelijk belang heft het beroepsgeheim of de wettelijke grenzen van afzonderlijke partners niet op.

‘Meer beschikbare gegevens leiden niet vanzelf tot betere informatie of betere beslissingen’

Betrouwbaarheid van gegevens

Ook de betekenis en betrouwbaarheid van gegevens moeten worden meegewogen. Buiten hun oorspronkelijke context kunnen gegevens misleidend worden. Een adreswijziging in de Basisregistratie Personen zegt waar iemand staat ingeschreven, niet waarom iemand is verhuisd. ‘Meer beschikbare gegevens leiden daarom niet vanzelf tot betere informatie of betere beslissingen’, schrijven Marie-José Bonthuis en Peter Seignette, auteurs van de handreiking.

Infrastructuur is geen doel op zich

De handreiking waarschuwt daarnaast dat infrastructuur geen doel op zich mag worden. Een verwijsindex, landelijk schakelpunt of generieke functie is volgens het CIP geen keten. De auteurs verwijzen naar het recente advies van het Adviescollege ICT-toetsing over de Generieke Functies, waarin het opleveren van functies te veel een doel op zich was geworden. Vaak is een verwijzing of bevestiging genoeg en kunnen de brongegevens blijven waar ze zijn.

Een foute koppeling bij de ene organisatie kan doorwerken in besluiten van een andere

Verder benadrukt de handreiking dat juridische instrumenten elkaar niet kunnen vervangen. Een convenant schept geen bevoegdheid die ontbreekt. Toestemming vervangt geen wettelijke grondslag. Een DPIA maakt een verwerking niet achteraf rechtmatig. AVG-rollen kun je niet kiezen: ze volgen uit wie feitelijk zeggenschap heeft. De auteurs verwijzen ook naar de discussie over de Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) en de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS). Volgens hen laat die discussie zien dat een wettelijke regeling de afweging van de individuele hulpverlener niet vanzelf oplost.

Gevolgen op ketenniveau

Tot slot vraagt de handreiking aandacht voor de gevolgen op ketenniveau. Een foute koppeling bij de ene organisatie kan doorwerken in besluiten van een andere. Burgers mogen niet tussen organisaties in blijven hangen als ze hun rechten willen uitoefenen. En waarborgen moeten in de praktijk uitvoerbaar zijn. Een stappenplan van twaalf stappen moet organisaties helpen dit samenhangend te beoordelen. Volgens het CIP is dat stappenplan uitdrukkelijk geen afvinklijst, en de beoordeling stopt niet bij de start van de samenwerking. De meerwaarde van ketensamenwerking ligt volgens de auteurs ‘niet in het bijeenbrengen van zoveel mogelijk gegevens, maar in het beschikbaar maken van de juiste informatie op het moment en in de context waarin zij nodig is.’

De hoofdlijnen van de handreiking zijn uitgewerkt met hulp van AI

Plaats een reactie

U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.

Melden als ongepast

Door u gemelde berichten worden door ons verwijderd indien ze niet voldoen aan onze gebruiksvoorwaarden.

Schrijvers van gemelde berichten zien niet wie de melding heeft gedaan.

(advertentie)

Bevestig jouw e-mailadres

We hebben de bevestigingsmail naar %email% gestuurd.

Geen bevestigingsmail ontvangen? Controleer je spam folder. Niet in de spam, klik dan hier om een account aan te maken.

Er is iets mis gegaan

Helaas konden we op dit moment geen account voor je aanmaken. Probeer het later nog eens.

Maak een gratis account aan en geniet van alle voordelen:

Heb je al een account? Log in

Maak een gratis account aan en geniet van alle voordelen:

Heb je al een account? Log in