Overslaan en naar de inhoud gaan

Hoe zorg je dat organisaties nu écht data gaan delen?

datadelen
Beeld: DEI

In een goed functionerend ecosysteem worden data veilig en vertrouwelijk gedeeld. Dat is de theorie, maar in de praktijk blijkt dat nog een uitdaging. Hoe zorg je dat organisaties nu écht data gaan delen? Daar ging de vierde sessie van de Community of Practice Ecosystems van het DEI en PLTFRM over.

De CoP Ecosystems kwam op 4 november 2026 samen bij TNO in Utrecht. Daar is datadelen zo’n belangrijk onderwerp dat er een Center of Excellence voor Data Sharing & Cloud is opgericht, de CoE-DSC. Dit centrum ondersteunt soeverein datadelen om economische en maatschappelijke waarde uit data te halen.

De consument heeft nu weinig grip op zijn data, die in grote aantallen bij big tech in de cloud staan. De CoE-DSC wil daarom dat er meer data komen bij marktinitiatieven los van big tech. Dat doet het centrum door dataspaces te ontwikkelen, crosssectoraal datadelen te ondersteunen en te werken aan meer federatieve cloudoplossingen. Zo streeft de CoE-DSC naar interoperabiliteit, zodat je als gebruiker meerdere oplossingen kunt combineren. En naar portabiliteit: data moeten gemakkelijk verhuisd kunnen worden.

Van technologie naar gebruik

De CoE-DSC heeft al diverse tastbare resultaten bereikt. Denk aan use cases, kennis, tools en een actieve community. De afgelopen jaren lag de focus vooral op technologieën, datastructuren en de uitwisseling van data. Langzaamaan schuift die op naar het gebruik. Daarmee gaat de CoE-DSC voorzichtig richting fase 2: opschalen en groei.

In 2028 wil de CoE-DSC datagedreven toepassingen mogelijk maken met een Data Space Interoperability Compass, dat dan in Nederland breed geadopteerd en internationaal goed ingebed is. Dan zijn er meerdere dataspaces die met elkaar werken.

De uitdaging is nu dat dataspaces niet werken zonder goede data, zegt TNO. Zolang die data er niet zijn, stappen serviceproviders ook nog niet in.

data
Beeld: DEI

Data SVP!

De kracht van een dataspace is dat partijen gaan samenwerken die daar normaliter wat terughoudender in zijn. Maar datadelen wordt nog lang niet overal omarmd. Met dataspaces zitten we nog in een stadium waarin je je zelf een voorstelling moet maken van hoe het eruitziet en wat het betekent voor de kwaliteit van dienstverlening.

Een manier om dat toch voor elkaar te krijgen, is de waarde expliciet maken voor organisaties. Daar draait het programma Data SVP! van de CoE-DSC om, met storytelling als middel. Dat gaat in de basis om begrijpen wat de impact is voor anderen. Wie wordt er geraakt, ook als die niet aan tafel zit? Wie moet anders handelen? Wie heeft er baat bij, en wanneer wordt dat merkbaar? En wie levert iets of levert juist in, zoals tijd, geld of zekerheid?

Hoe kunnen we meer cloud aanbesteden in Europa?

’s Middags ging de CoP aan de slag met een casus van de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur, de RDI. De RDI ontwikkelt zich van een toezichthouder die reageert op wat er misgaat naar een organisatie die kijkt naar wat de maatschappij nodig heeft. Wat wil de wet eigenlijk bereiken? Daarover wil de RDI het gesprek aangaan.

De RDI coördineert onder meer het toezicht op clouddiensten. Dat is niet eenvoudig, want sectoren stellen verschillende eisen aan een clouddienstverlener. Samen met andere toezichthouders, zoals de Autoriteit Persoonsgegevens, DNB, de AFM en de ACM, kwam de RDI tot de conclusie dat digitale autonomie nu een van de belangrijkste dossiers in Nederland is. Iedereen die de cloud gebruikt, doet dat via een paar partijen die grotendeels buiten de EU zitten. Dat vindt bijna iedereen ongemakkelijk.

Daarop volgde een position paper over digitale autonomie. Organisaties hoeven wat de RDI betreft niet helemaal van de Amerikaanse spelers af. Wel moet er meer keuze komen. Digitale autonomie draait om keuzevrijheid: organisaties moeten controle hebben over leveranciersmanagement en in korte tijd kunnen wisselen van aanbieder. De overheid kan optreden als launching customer, en bedrijven en instellingen kunnen dat per sector samen doen voor sectorspecifieke IT-diensten. Digitale autonomie meenemen in aanbestedingen is volgens de RDI goed mogelijk. Daarnaast is het belangrijk om vendor lock-in te voorkomen.

Het probleem is: grote partijen willen op hoog niveau wel digitaal autonomer of zelfs soeverein worden, maar in de sectoren verandert weinig. Veel partijen schrijven aanbestedingen uit, maar komen automatisch bij de grote hyperscalers uit. Hoe kan dat, terwijl het sentiment al anders is? Daarbij vraagt de RDI de CoP om hulp.

Breng het waardenetwerk in kaart

De CoP valt uiteen in vijf groepen, die ieder een waardenetwerk voor een complexe applicatie in kaart brengen. Met een waardenetwerk breng je in kaart welke partijen betrokken zijn en hoe die zich tot elkaar verhouden. Wie is afhankelijk van wie en welke spanningen zitten daar?

De vijf groepen kozen elk een eigen onderwerp: het cloudlandschap van de RDI; ERTMS, het Europese beveiligingssysteem voor het spoor; het onderwijsecosysteem; de aanpasbaarheid van een groot bedrijfssysteem bij ProRail; en een groot uitzendbureau in België, waar vanaf februari de Belcotax geldt.

Daarbij kwamen uiteenlopende knelpunten naar boven. Iedereen wil bijvoorbeeld wel autonomer worden, maar dat zorgt wel op andere plekken voor pijn. Vervanging is niet gratis en gaat ten koste van iets anders. Zonder druk van buiten of een duidelijk belang komt verandering lastig op gang. En hoe voorkom je dat je na een overstap weer vastzit aan een nieuwe leverancier?

pitch
Beeld: DEI

Lessen uit de pitches

Vanuit de CoE-DSC is tijdens de breakout meegeluisterd met diverse groepen. De CoE-DSC benadrukt dat er nog veel meer speelt dan de groepen in hun pitches gedeeld hebben. Juist die zaken voeden vaak de bekende spanningen.

De RDI merkt dat ze in de sector wel partijen aan tafel kan brengen, maar dat dit niet voldoende is voor echte verandering. Leveranciers zijn heel bepalend: wie een applicatie wil omzetten, heeft ze nodig. Daarnaast gaat het om geld. Voor niets gaat de zon op; verandering gaat altijd ten koste van iets anders.

Volgens de RDI is de eindgebruiker misschien wel het grootste anker. Die wil gewoon zijn werk kunnen doen, even efficiënt als nu en zonder zich veel aan te passen. Ook de directie moet het gevoel houden dat ze in control is. De vinkjes die gezet moeten worden, belemmeren grote aanpassingen aan het IT-landschap. Wie een transitie ingaat, moet dus ook de vinkjesmensen meenemen in het verhaal.

Volgende stappen

Daarmee komt de vierde bijeenkomst van de CoP Ecosystems tot een einde. De volgende is op 13 januari 2027 in Groningen, met als onderwerp AI, soevereiniteit en samenwerken. Daarvoor is er op 6 januari nog een minorclass.

Plaats een reactie

U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.

Melden als ongepast

Door u gemelde berichten worden door ons verwijderd indien ze niet voldoen aan onze gebruiksvoorwaarden.

Schrijvers van gemelde berichten zien niet wie de melding heeft gedaan.

(advertentie)

Bevestig jouw e-mailadres

We hebben de bevestigingsmail naar %email% gestuurd.

Geen bevestigingsmail ontvangen? Controleer je spam folder. Niet in de spam, klik dan hier om een account aan te maken.

Er is iets mis gegaan

Helaas konden we op dit moment geen account voor je aanmaken. Probeer het later nog eens.

Maak een gratis account aan en geniet van alle voordelen:

Heb je al een account? Log in

Maak een gratis account aan en geniet van alle voordelen:

Heb je al een account? Log in