Het verslechteren van producten gaat volgens vaste fases, die we allen wel herkennen. Eerst word je (bijna of ogenschijnlijk gratis) verleid tot het gebruik van het product. Eenmaal binnen wordt er gebruikgemaakt van jou als gebruiker (wij trainen het model!) en daarna zit je “locked in” (hallo, afhankelijkheid!). De manier waarop AI nu aan ons wordt opgelegd (het wordt overal ingestopt) blaast bovendien de bubbel op (‘kijk eens hoeveel mensen ermee werken!’).
Shit
De Noorse Consumentenraad (Forbrukerrådet) lanceerde in februari 2026 een campagne rondom ‘Enshittification’. Een hilarisch filmpje was onderdeel van de campagne, waarbij een man trots vertelt hoe hij uit een traditie komt van mensen die het leven graag slechter maken voor anderen. Je ziet hem werkende dingen bewust kapotmaken (tafelpoten afzagen) en hij laat zien hoe het internet zijn werk toch zoveel makkelijker heeft gemaakt. Bij de campagne hoort een rapport, waarin wordt gewaarschuwd hoe AI de volgende enshittificator gaat worden. Correctie: al is.
Ik dacht aan het essay 'On the phenomenon of Bullshit Jobs: a work rant' (2013) van Graeber. In een podcastaflevering van ‘If Books Could Kill’ over het boek dat op het essay volgde, werd de vinger op de zere plek gelegd: het is niet zozeer dat er bullshit jobs bestaan – dat was hun kritiek op Graeber. Het is veel meer dat we in een systeem leven waarin er zo veel bullshit kan ontstaan, in élke baan. Deur open naar AI.
Mijn zoon is de fase van poep- en plasgrappen net ontgroeid, maar ziet ook overal shit. Bij alles wat hij niet direct wil aannemen, zegt hij: 'Mam, dat is AI'. AI Slop, ook een teken van enshittification volgens de Noren, is óveral. Maar ook onzichtbaar en onmerkbaar doet het zich voor. ‘Ik had vandaag zo’n vervreemdend gesprek’, zei een vriend van mij laatst. In zijn beleving had de ander zich op het gesprek voorbereid met behulp van een taalvoorspelmodel. Zijn gesprekspartner leek tekstvast en gescript, week er nauwelijks vanaf. Die ander had een doel voor ogen en hij was slechts een instrument om tot het doel te komen. Manipulatie. Hij deed er niet toe. Hij voelde zich vies. Behandeld als drol wellicht. When the shit hits the fan, in dat soort tijden leven we nu. Ik probeer het te begrijpen, maar doe dat steeds minder. Mijn liefde voor filosofie gaat over liefde voor betekenis. En dat geeft AI ons niet. Shit.
Deze blog is als column gepubliceerd in iBestuur magazine #58 van april 2026.
Nog geen (gratis) abonnement op iBestuur Magazine? Vraag dit dan meteen even aan. iBestuur Magazine verschijnt vier maal per jaar. U kunt kiezen uit een online of een papieren uitgave.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.