Dat blijkt uit een rapport van de Bertelsmann Stichting. Aan de hand van 50 specifieke voorbeelden van de toepassing van AI uit 22 landen illustreren de onderzoekers hoe AI burgerparticipatie kan ondersteunen en worden de risico’s in kaart gebracht waarmee rekening moet worden gehouden. Het onderzoek is uitgevoerd in samenwerking met de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), een internationale organisatie waarin 38 landen samenwerken om economisch en sociaal beleid te verbeteren.
AI maakt inzet burgerparticipatie makkelijker
Kunstmatige intelligentie (AI) biedt kansen voor betere politieke burgerparticipatie: bredere inclusie, daadwerkelijke openheid en gebruiksvriendelijke processen.
Chatbots
Over de hele wereld zetten overheden en actoren uit het maatschappelijk middenveld AI inmiddels al in voor burgerparticipatie: van het analyseren van grote hoeveelheden input van burgers tot het ondersteunen van participatieprocessen via bijvoorbeeld chatbots.
Over het geheel genomen blijkt uit de bevindingen dat AI burgerparticipatie met name toegankelijker en effectiever kan maken. ‘De werkelijke waarde ervan hangt echter sterk af van de manier waarop het wordt ingezet. AI kan participatie alleen versterken als het het vermogen van overheden om naar burgers te luisteren verbetert, zonder democratisch oordeel, transparantie en vertrouwen te vervangen’, aldus de onderzoekers.
AI kan participatie alleen versterken als het het vermogen van overheden om naar burgers te luisteren verbetert, aldus de onderzoekers.
Negen soorten
Het onderzoek onderscheidt negen verschillende gebieden waarop AI kan worden toegepast bij burgerparticipatie: betekenisgeving, informatieverwerking, vertaling, transcriptie, virtuele assistentie, facilitering, moderatie, simulatie en participatiearchitectuur. Met name betekenisgeving, virtuele assistentie en geautomatiseerde vertaling blijken momenteel wijdverbreid.
Toepassingen voor betekenisgeving kunnen grote hoeveelheden ideeën en opmerkingen analyseren, patronen herkennen en bijdragen samenvatten. Vertaal- en transcriptietools kunnen toegangsbarrières verlagen. Virtuele assistenten, zoals chatbots, helpen burgers om gemakkelijker toegang te krijgen tot informatie en mogelijkheden om deel te nemen.
Sneller
Relevante voorbeelden laten volgens de onderzoekers zien hoe dat in de praktijk werkt. Uitgelicht wordt een praktijk uit Cambridge in het Verenigd Koninkrijk, waar een AI-tool in 2024 de analyse van kwalitatieve bijdragen uit een openbare raadpleging ondersteunde en de benodigde tijd met ongeveer 50 procent verkortte. En in Finland maakte het innovatieagentschap Sitra in 2024 gebruik van het door AI aangestuurde platform Polis om meer dan 18.000 mensen in staat te stellen deel te nemen aan de openbare raadpleging “Wat vind jij, Finland?”
Risico’s
Het gebruik van AI brengt behalve ‘enorme’ kansen voor burgerparticipatie ook risico’s met zich mee. ‘Bevooroordeelde gegevens kunnen de resultaten beïnvloeden, en een gebrek aan transparantie kan het vertrouwen en de legitimiteit ondermijnen. Daarnaast bestaat het risico op nieuwe vormen van digitale uitsluiting’, zo waarschuwen de onderzoekers. Andere uitdagingen zijn volgens hen onder meer een gebrek aan AI-expertise bij overheidsinstellingen en afhankelijkheid van zogeheten propriëtaire systemen: gesloten technologieën waarvan de broncode, interfaces of formaten uitsluitend onder controle staan van een fabrikant.
‘AI kan helpen om participatie toegankelijker, schaalbaarder en responsiever te maken.’
Betrekken burgers
Om ervoor te zorgen dat AI de burgerparticipatie op een verantwoorde en inclusieve manier ondersteunt, doen de onderzoekers aanbevelingen op drie gebieden. Overheden zouden duidelijke waarborgen moeten instellen, capaciteit opbouwen voor een verantwoord gebruik van AI en burgers betrekken bij het ontwerp en het toezicht op deze systemen. ‘Uiteindelijk is AI natuurlijk geen vervanging voor democratische participatie. Maar als er op verantwoorde wijze mee wordt omgegaan, kan het helpen om participatie toegankelijker, schaalbaarder en responsiever te maken’, concluderen ze.
Dit artikel verscheen ook op Binnenlands Bestuur.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
AI is niet het probleem van de democratie. Slecht bestuurde AI is dat wel. Het gaat bij AI helemaal niet om de technologie risico's, maar om de Data Governance. Goed ingerichte AI kan democratie absoluut sterker maken, want democratie draait niet alleen om verkiezingen, maar vooral om herhaalbare procedures, inclusie, controleerbaarheid en besluitvorming op basis van verifieerbare claims op een intersubjectieve werkelijkheid (feiten). Juist hier kunnen AI, Digital Twins en procedurebewaking van grote waarde zijn, want AI kan informatie ordenen, zichtbaar maken wie niet wordt gehoord, emoties en hun oorzaken meten en controleren of stappen eerlijk en consequent worden gevolgd binnen de vigerende compliance eisen. AI generated Digital Twins kunnen beleidskeuzes vooraf inzichtelijk maken, zodat het debat niet blijft hangen in onderbuikgevoelens, maar gaat over gevolgen, alternatieven en feiten. Juist een democratie heeft ruimte nodig voor verschil van mening, ook voor minderheidsstandpunten, maar luisteren is iets anders dan elke bewering gelijkwaardig behandelen. Een mening is geen argument. Een democratisch gesprek kan alleen bestaan als argumenten steunen op verifieerbare feiten en op een intersubjectief gedeelde werkelijkheid. Zonder die basis wordt debat geen zoeken naar betere besluiten, maar een strijd tussen werkelijkheden en dan is juist AI (desinformatie social bots, political bots) een gevaar. Emotionele mensen kunnen niet meer rationeel nadenken. AI die via externe platformen boosheid, angst en wantrouwen versterkt trekt wel politieke aandacht (en daarmee stemmen in een democratie), maar ondermijnt de rationaliteit. Wie vooral wordt opgehitst, redeneert minder zorgvuldig en raakt juist sneller vervreemd van anderen. Dat vergroot spanningen en beschadigt dus precies de procedures die democratie beschermen. De keuze is dus helder: óf AI wordt ingezet binnen sterke Data Governance, met transparante data, publieke controle en duidelijke regels, óf AI wordt een machine voor manipulatie. In het eerste geval versterkt AI de democratie. In het tweede geval holt zij haar uit.
Stellen dat democratie mensenwerk is doet de diversiteit aan democratische modellen tekort. Context is prima verifieerbaar te maken en het zou juist heel goed zijn om AI Agents met een bepaalde beperkte controleerbare scope en een bekend dataset als trainingbasis mee te laten discussieren met mensen in een democratisch debat.
(ik begrijp je standpunt vanuit ... , maar realiseer je dat ...)