Zorgen over uitstel van regels voor hoog-risico AI-systemen

De Europese Commissie stelt met het Omnibus AI-voorstel voor de regels voor alle hoog-risico AI-systemen zes tot twaalf maanden later in werking te laten treden. De geharmoniseerde standaarden zouden nog niet beschikbaar zijn en ook zijn in diverse lidstaten de toezichthouders nog niet aangewezen. Dat moet sneller, vindt de Tijdelijke commissie Grondrechten en Constitutionele toetsing. Dat vindt ook het kabinet, maar hier lijkt onvoldoende steun voor te zijn in de Europese Raad.
De tijdelijke commissie vindt dit zorgelijk. Uitstel van de inwerkingtreding raakt aan de rechtszekerheid voor zowel de aanbieders als gebruikers van hoog-risico AI-systemen. De commissie wijst er in haar brief op dat ook de gezamenlijke Europese privacytoezichthouders (EDPB) zorgen hebben over de potentiële effecten van het uitstel van de inwerkingtreding van de regels op de bescherming van fundamentele rechten in het snel veranderende AI-landschap.

Impact assessment ontbreekt

Met het Omnibus AI‑voorstel wil de Europese Commissie de regels uit de AI‑verordening simpeler maken en de papierwinkel verminderen, zodat Europese bedrijven beter kunnen concurreren. Volgens de Commissie zijn de voorgestelde wijzigingen vooral technisch; het voorstel zou niets veranderen aan de bescherming van grondrechten (zoals privacy of gelijke behandeling).
De Tijdelijke commissie Grondrechten en Constitutionele toetsing is het daar niet mee eens en merkt op dat nergens uitgelegd wordt wat het uitstel van regels voor hoogrisico-AI-systemen betekent voor de bescherming van grondrechten. Volgens de eigen richtlijnen van de Commissie zou zoiets onderzocht moeten worden in een impact assessment. Zonder zo’n impact assessment is het ook lastig te zien wat de effecten van het voorstel zijn.

De tijdelijke commissie adviseert de vaste commissie voor Digitale Zaken om het kabinet te vragen om bij de Europese Commissie aan te dringen op een extra toelichting. ‘De Commissie moet alsnog goed uitleggen waarom dit nodig en evenredig is en wat het doet met grondrechten.’

Openheid met databank AI-systemen

Zowel de tijdelijke commissie als de Europese privacytoezichthouders (EDPB) is blij dat er een Europese databank komt waarin AI‑systemen worden geregistreerd. Dat zorgt voor meer uitleg en openheid over hoe een AI‑systeem is ingedeeld (wel of geen hoog risico). Burgers en gebruikers kunnen in de databank zien waarom een systeem níet als hoog risico is ingedeeld. Toezicht­houders kunnen zien hoe aanbieders tot die beoordeling zijn gekomen, extra informatie opvragen en zo nodig ingrijpen.

Behandeling Omnibus-AI

De behandeling van de Omnibus AI‑verordening in de EU is nog gaande. De wet is dus nog niet definitief vastgesteld. De Europese Commissie heeft het voorstel in november 2025 gepresenteerd. Inmiddels hebben de lidstaten in de Raad een gezamenlijk standpunt ingenomen en is in het Europees Parlement een compromis in de bevoegde commissies goedgekeurd, dat zal uitmonden in een formeel EP‑standpunt. De volgende fase bestaat uit onderhandelingen (trilogen) tussen Commissie, Raad en Parlement om tot een gezamenlijke eindtekst te komen, waarna de verordening formeel kan worden aangenomen en in werking treden.