‘Het lijkt wel of de overheid de strijd met toegankelijkheid opgeeft’

Het verschil tussen de officiële cijfers en die van Digimonitor is aanzienlijk. In het Dashboard DigiToegankelijk staat dat 10 procent van de websites en apps volledig voldoet aan de wettelijke eisen rond digitale togankelijkheid. Na aanvullende controles door Digimonitor blijft daarvan 5 procent over. Volgens de onderzoekers hebben 5% van de toegankelijkheidsverklaringen verouderde of incomplete informatie. Het team van Digimonitor heeft gecontroleerd in hoeverre aan verbetering is gewerkt. Uit 33% van de verklaringen blijkt dat daar geen verbetering is waar te nemen. Bij 23% wordt zelfs slechter gescoord.

Daarnaast heeft het team van Digimonitor een aantal belangrijke websites onder de loep genomen. Hier signaleren ze ook al jarenlang toganklijkheidsproblemen. Voor toegankelijkheidsexpert Jules Ernst bevestigen de cijfers een probleem dat hij al jaren ziet. Gemeenten en andere overheidsorganisaties hebben inmiddels veel beter zicht op hun digitale toegankelijkheid, maar dat leidt niet automatisch tot structurele verbetering.

Twee jaar geleden sprak u ook met Binnenlands Bestuur over digitale toegankelijkheid. Toen was het beeld al dat verbetering langzaam ging. Wat valt u nu vooral op?

‘Wat wij vanuit de kant van de onderzoekers merken, is dat als er geen druk is, toegankelijkheid een lagere prioriteit krijgt. Sommige bureaus merken dat ook aan de aanvragen die ze binnenkrijgen om toegankelijkheidsonderzoek te doen. Wat ik ook merk, is dat je vaak een onderzoek doet en het daarna de bedoeling is dat er een periode komt waarin dingen worden verbeterd. Maar meestal blijft het bij dat ene onderzoek en wordt daarna niet altijd meer aan verbetering gewerkt.’

Opvallend aan jullie bevindingen is dat websites niet alleen onvoldoende verbeteren, maar soms zelfs minder toegankelijk worden. Is dat nieuw?

‘Ik vermoed dat het niet nieuw is, maar we hebben het nu echt kunnen vaststellen doordat we de verklaringen van zes jaar hebben opgeslagen. In die verklaringen staat aan hoeveel criteria niet wordt voldaan. Zo kunnen wij zien dat websites meer problemen krijgen, maar ook bijvoorbeeld dat een website niet opnieuw is getoetst en daarmee uiteindelijk buiten de wettelijke eisen valt.’

Volgens Ernst zit het probleem niet alleen in technische kennis. Minstens zo belangrijk zijn de aandacht die toegankelijkheid binnen een organisatie krijgt en het ontbreken van stevig toezicht.

Waar gaat het in de praktijk vooral mis?

‘Volgens mij is het de aandacht en het toezicht. Als je kijkt naar andere onderwerpen op het gebied van het web, zoals security en privacy, dan wordt daar best met boetes gewerkt en zijn er stevige controles. Als je de beveiliging van je website niet goed op orde hebt, kom je natuurlijk prominent in de kranten te staan. Met een ontoegankelijke website is dat veel minder.’ Binnen organisaties ziet Ernst daardoor dat medewerkers die met toegankelijkheid bezig zijn niet altijd voldoende ruimte krijgen om problemen daadwerkelijk aan te pakken. ‘Wat ik bij veel organisaties hoor, is dat de mensen op de werkvloer best wel willen, maar het niet stevig genoeg voor elkaar krijgen bij hun manager of bestuurder.’

Speelt het capaciteitstekort bij gemeenten daarin ook een rol?

‘Dat zou ook kunnen. Ik hoor vaak bij gemeenten dat ze problemen hebben om personeel te krijgen. Maar met name de mensen die al langere tijd binnen de overheid met toegankelijkheid bezig zijn, zeggen: wij willen wel, maar het is lastig om budget te krijgen of tijd te krijgen om hierin te steken. Andere dingen gaan voor.’ Juist dat vindt Ernst moeilijk te rijmen met de lange geschiedenis van digitale toegankelijkheid binnen de overheid. Volgens hem bestaat de verplichting voor overheden al sinds 2006, al kreeg die later een wettelijke basis.

‘Je merkt wel dat naarmate die verplichting zwaarder wordt, er meer aandacht is. Sinds de wettelijke verplichting zien we een stijging in de aandacht en hebben we de websites beter in beeld.’ Maar de frustratie over het tempo neemt eveneens toe. Ernst doet zijn onderzoek naar digitale toegankelijkheid in zijn vrije tijd en werkt daarvoor inmiddels samen met meerdere andere partijen. ‘Het lijkt wel alsof ze de strijd aan het opgeven zijn. Er zijn natuurlijk ook heel veel andere dingen belangrijk behalve digitale toegankelijkheid. Maar als er al zo lang niets gebeurt...’

Een terugkerend probleem is volgens Ernst het toezicht. Overheidsorganisaties leggen voor hun websites en apps zelf verantwoording af over de mate waarin zij aan de toegankelijkheidseisen voldoen. Toen bleek dat dit systeem onvoldoende werkte, werd gesproken over centraal toezicht. Volgens Ernst is eerder toegezegd dat uiterlijk eind 2024 in ieder geval tijdelijk iemand voor het toezicht zou worden aangesteld.

Waarom is dat toezicht zo belangrijk?

‘Voor zover ik weet zijn er al plannen gemaakt voor een centrale toezichthouder. Daar is concreet tijd in gestoken. Maar er gebeurt gewoon niets. Als we dan om ons heen kijken naar de nieuwe wetgeving voor diensten en producten voor de commerciële markt, zie je dat er partijen zijn waar toezicht en handhaving al is ingericht of wordt ingericht. Hoe kan het partijen buiten de overheid zo snel zijn en dat de overheid voor zichzelf niet voor elkaar krijgt?

Dat gebrek aan toezicht wordt volgens Ernst zichtbaar in de toegankelijkheidsverklaringen. Een website met status C voldoet nog niet aan de eisen, maar de verantwoordelijke organisatie geeft daarmee wel aan een onderzoek te hebben ingepland en aan verbetering te gaan werken. Die status kan slechts tijdelijk worden aangehouden. Ernst constateert dat er organisaties zijn die deze inplanning jarenlang weten te rekken.

Ernst vindt dat toezicht hard nodig is. Hij ziet nu verklaringen waarin organisaties concrete termijnen noemen waarbinnen problemen zouden worden opgelost, zonder dat duidelijk is of dat vervolgens daadwerkelijk gebeurt. ‘Er zijn verklaringen waarin staat: eind 2024 hebben we de toegankelijkheidsproblemen opgelost. Voor dat soort gevallen is gewoon een toezichthouder nodig.’