Partijprogramma's gemeenteraadsverkiezingen ontoegankelijk

Dat is de uitkomst van onderzoek dat ik uitvoerde naar de toegankelijkheid van de verkiezingsprogramma's in de gemeente Arnhem. Ik onderzocht de partijprogramma’s , getoetst op de internationale toegankelijkheidsstandaarden WCAG en PDF/UA. De resultaten zijn een herhaling van wat ik in oktober 2025 vaststelde bij de Tweede Kamerverkiezingen: nul van de onderzochte programma's is toegankelijk. Het probleem is niet incidenteel. Het is structureel.

Productiefouten leiden tot discriminatie

Artikel 1 van de Grondwet noemt handicap expliciet als discriminatiegrond. Overheden, banken en grotere webshops zijn wettelijk verplicht om digitaal toegankelijk te zijn. Politieke partijen vallen daar formeel niet onder — maar zij zijn de organisaties die over die wetgeving gaan, die inclusie in hun programma's beloven, en die vaak willen opkomen voor gelijke kansen.

Een ontoegankelijke pdf is een onzichtbare productiefout met discriminatie tot gevolg. Het is vergelijkbaar met een officieel document vol taalfouten: niemand publiceert dat. Voor tekst zorgen partijen dat iemand met de juiste kennis ernaar kijkt. Voor toegankelijkheid is dat nog niet de standaard. Dat moet veranderen. Bijna 3 miljoen kiesgerechtigden verdienen niet minder dan de rest.

Democratie vereist gelijke toegang

Een partijprogramma is geen bijzaak. Het is het centrale document waarin een partij aan kiezers uitlegt hoe zij de toekomst van de gemeente ziet. Kiezers moeten dat programma zelfstandig kunnen raadplegen — volledig, ongefilterd, onvervormd en gelijktijdig met iedereen. Als dat voor een grote groep kiezers niet mogelijk is, functioneert een democratie niet zoals bedoeld.

In Nederland hebben zo'n 14,25 miljoen mensen stemrecht bij de gemeenteraadsverkiezingen. Van hen heeft 29,2 procent een langdurige beperking — dat zijn ruim 4,1 miljoen mensen. Volgens de Click-Away Pound Survey heeft die beperking daadwerkelijk impact op het internetgebruik van 71 procent van de internetgebruikers met een functiebeperking. Dat komt neer op bijna 3 miljoen kiesgerechtigden die stuiten op drempels bij het gebruik van niet-toegankelijk gemaakte documenten.

Dat zijn geen anonieme statistieken. Mensen moeten hun stem kunnen baseren op wat partijen echt beloven, niet op een samenvatting van een redacteur of campagneteam.

Wat het onderzoek laat zien

Van de 15 partijen in Arnhem publiceren 8 hun programma uitsluitend in pdf, 4 in zowel pdf als html, en 3 alleen op een webpagina. Pdf of html, geen van de partijprogramma’s is goed bruikbaar gemaakt voor mensen met een functiebeperking.

Ik beperk me in het onderzoek tot de pdf’s met partijprogramma’s. Een klein aantal voorbeelden van de problemen:

• Geen van de pdf’s bevat een goede codelaag (tags) die aangeeft wat elk element in het document betekent: een kop, een alinea, een lijstitem, een tabelcel. Zonder die laag is een pdf niet bruikbaar met hulpapparatuur die bijvoorbeeld mensen die blind of dyslectisch zijn gebruiken.
• Geen van de partijprogramma’s heeft de koppen in het document goed opgemaakt. Dit maakt navigeren naar koppen en het opvragen van een overzicht met de inhoud van een pdf onmogelijk.
• Slechts 1 document heeft een beschrijvende documenttitel.
• Bij slechts 6 partijprogramma’s is de taal van het document juist aangegeven (Nederlands). Als de taal niet of verkeerd is ingesteld, dan kan het resultaat zijn dat een document met een andere uitspraak wordt voorgelezen en kan brailleweergave onjuist zijn.
• Slechts 3 van de partijprogramma’s bevatten kleuren voor tekst die voldoende contrast hebben met de achtergrond.

Samenvatting is geen inclusie

Enkele Arnhemse partijen bieden een alternatieve versie aan: een samenvatting in begrijpelijke taal of in een video. Dat is waardevolle extra service. Maar het vervangt het volledige programma niet.

Gelijke toegang betekent dat iedereen het volledige programma kan raadplegen — niet alleen een bewerkte of beperkte selectie. Wie alleen een samenvatting ontvangt, leest wat iemand anders relevant vond. Dat is een fundamenteel andere positie dan degene die het complete programma kan doorzoeken op eigen initiatief. Bovendien: de alternatieve versies die ik onderzocht waren zelf ook niet toegankelijk gemaakt.

Wat er moet veranderen

Het goede nieuws: het probleem is oplosbaar, en niet alleen op de korte termijn. Bij de landelijke verkiezingen berekende ik dat het toegankelijk maken van een partijprogramma tussen de 150 en 5.000 euro kost — afhankelijk van de ernst van de problemen. Dat is minder dan 20 cent per bereikbare kiezer.

De structurele oplossing is eenvoudiger dan die klinkt: zorg dat toegankelijkheid een standaardonderdeel wordt van het productieproces. Dat begint met kennis. Wie een partijprogramma laat opmaken, moet weten welke software geschikt is (Canva en PowerPoint zijn dat niet voor toegankelijke pdf's), welke instellingen nodig zijn, en hoe je het resultaat controleert. Daarna is het een kwestie van het standaard meenemen in het proces — niet als nagedachte, maar als kwaliteitseis. Je haalt een document ook door de spellingscontrole voordat je publiceert. Een toegankelijkheidscontrole zou net zo vanzelfsprekend moeten zijn. Zeker als je weet dat je zonder deze stappen toch echt mensen buitensluit van het democratische proces. Nu je beter weet, kun je beter doen.