Sinds 1 januari 2023 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de financiering van IDO’s via de lokale bibliotheek, ondersteund door de SPUK-regeling van BZK. Gemeenten hebben een regierol met diverse rollen, variërend van financier en promotor tot regievoerder in het lokale netwerk en digitale dienstverlener. In de praktijk blijkt die brede regierol echter nog beperkt ingevuld te worden. Gemiddeld vervullen gemeenten drie van de zes rollen; de rol van digitale dienstverlener wordt het minst opgepakt (25 procent).
Waarom gemeenten worstelen met regie over IDO’s
Veel gemeenten hebben moeite om hun regierol rond de Informatiepunten Digitale Overheid (IDO’s) goed in te vullen. Dat blijkt uit het Behoefteonderzoek Regierol Gemeenten ten aanzien van het lokale netwerk rondom de IDO’s, dat in opdracht van de VNG op basis van 47 gemeenten werd opgesteld.
Onduidelijke taakverdeling
Het rapport benoemt drie hardnekkige knelpunten. Allereerst kampen veel gemeenten met een tekort aan capaciteit en budget. Meer dan de helft van de respondenten noemt ontoereikende middelen als belemmering. Dit leidt ertoe dat gemeenten hun rol beperken tot bijvoorbeeld alleen financiering, terwijl activiteiten rond promotie en netwerkvorming blijven liggen. Personeelswisselingen versterken dit probleem, vooral in kleinere gemeenten waar kennisverlies snel optreedt.
Een tweede knelpunt is de onduidelijke taakverdeling tussen het IDO en overheidsbrede loketten. Gemeenten geven aan dat er veel overlap is, waardoor inwoners niet altijd weten waar zij met hun vragen terechtkunnen. Samenwerking tussen deze loketten is meestal incidenteel: slechts 19 procent spreekt van intensieve samenwerking, terwijl 11 procent helemaal geen samenwerking heeft.
Ten derde blijkt dat gemeenten moeite hebben om samenwerkingspartners structureel te betrekken. Twee derde van de gemeenten is nog niet goed op weg met het organiseren van een lokaal netwerk van partners als bibliotheken, welzijnsorganisaties en sociale partners. Waar netwerken bestaan, ontbreken vaak concrete afspraken over rolverdeling, doorverwijzing en het bereiken van inwoners.
Ondersteuning VNG slecht benut
Opvallend is dat de ondersteuning vanuit VNG en BZK slechts beperkt wordt gebruikt. Slechts 38 procent maakt incidenteel gebruik van het aanbod; bijna de helft van de respondenten zegt de ondersteuning niet te kennen. Veel gemeenten weten niet of het huidige aanbod aansluit bij hun behoeften. Toch bestaat er wel degelijk vraag: gemeenten geven aan behoefte te hebben aan goede praktijkvoorbeelden, concrete handvatten en meer duidelijkheid over de toekomstige financiering.
Ook bij het bereiken van inwoners schort het aan overzicht. Het merendeel van de gemeenten heeft weinig zicht op welke groepen niet of moeilijk worden bereikt. Met name laaggeletterden, minder digitaalvaardigen en praktisch opgeleide inwoners blijven buiten beeld. Traditionele communicatiekanalen sluiten volgens gemeenten onvoldoende aan.
Vooruitblik naar 2026
De aanstaande wijziging in de financiering, waarbij de SPUK-regeling per 2026 wordt omgezet in een decentralisatie-uitkering, zorgt voor extra onzekerheid. Gemeenten maken zich zorgen dat de middelen minder doelgericht aan IDO’s besteed zullen worden en vragen om tijdige en heldere informatie over de gevolgen van deze verandering.
Het rapport concludeert dat gemeenten hun regierol rond IDO’s nog onvoldoende waarmaken en roept de VNG op om eerst te investeren in het beter bekendmaken van bestaande ondersteuning, bestuurlijk draagvlak te vergroten en duidelijkheid te scheppen over verantwoordelijkheden en financiering. Alleen dan kunnen IDO’s uitgroeien tot het laagdrempelige vangnet dat voor veel inwoners hard nodig is.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.