Organisaties vragen bescherming tegen buitenlandse sancties

Een brief met deze strekking is donderdag verstuurd naar de Kamer. De brief is onder meer getekend door Public Spaces, Dutch Cloud Community, Internet Society Nederland, Bits of Freedom, NextCloud en Freedom Internet.

Ideologische tegenstanders aanpakken

Aanleiding voor de oproep is dat de Amerikaanse overheid sancties inzet om ideologische tegenstanders het zwijgen op te leggen. Als gevolg hiervan hebben de rechters van het Internationaal Strafhof geen toegang meer  tot digitale dienstverlening van Amerikaanse bedrijven. Ook indirecte gevolgen van sancties kunnen ernstige gevolgen hebben. De Italiaanse internetaanbieder Autistici/Inventati (A/I) raakte onder meer haar Italiaanse bankrekening kwijt nadat de organisatie op een Amerikaanse sanctielijst kwam te staan  – de bank was bang om anders zelf buiten het Amerikaanse Visa-betaalsysteem te worden gezet.

Een deel van het probleem zit erin dat Amerikaanse bedrijven en burgers geen zaken mogen doen met bedrijven die nog contact hebben met gesanctioneerden. Dat maakt het voor Europese bedrijven risicovol om banden te onderhouden met een organisatie die onder buitenlandse sancties staan. Ook de in Nederland gevestigde rechters van het Internationaal Strafhof konden bij geen enkele Europese bank meer terecht. A/I is inmiddels uit voorzorg gestopt.

Vijf maatregelen

De Tweede Kamerleden Kathmann en El Boujdaini stelden schriftelijke vragen over buitenlandse sancties aan de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat en de minister van Buitenlandse Zaken. De maatschappelijke organisaties vrezen dat ook zij problemen kunnen krijgen met hun hosting, domeinnamen en betalingsverkeer vanwege secundaire sancties.

Ze roepen de Kamer het kabinet op tot vijf maatregelen:

1. Investeer in onafhankelijke Europese digitale infrastructuur

Amerikaanse sancties zijn niet effectief als Europa eigen open source alternatieven heeft voor cloud, sociale media en betalingen. ‘Laat de overheid het goede voorbeeld geven door overheidsdiensten binnen de EU onder te brengen, met behoud van open standaarden en één wereldwijd internet’, schrijven de organisaties.

2. Onderneem diplomatieke actie

De organisaties vragen de politiek om zich uit te spreken tegen ‘de onevenredige gevolgen van extraterritoriale sancties voor Europese dienstverleners en hun gebruikers’. Ze hopen dat de EU de Amerikaanse regering op het matje roept. Ze willen ook graag weten welke rol het Europese Anti-Dwanginstrument kan spelen om de Europese internetsector beter te beschermen.

3. Regel Europese rechtsbescherming en praktische hulp

Zolang bedrijven (zoals Europese banken) uit voorzorg maar meewerken, hebben gesanctioneerden in de praktijk geen bescherming. ‘Onderzoek uitbreiding van de blokkeringsverordening — die nu alleen bepaalde Amerikaanse maatregelen over Cuba en Iran dekt — en regel een aanspreekpunt, juridische hulp en praktische steun’.

4. Bescherm bankdiensten voor organisaties en bedrijven

Organisaties en bedrijven die bankdiensten verliezen door buitenlandse sancties, hebben bescherming nodig: met individuele beoordeling, motivering en snel bezwaar bij banken en toezichthouders. De organisaties benadrukken dat bestaande sancties en regels tegen witwassen en terrorismefinanciering niet ter discussie staan.

5. Stel digitale en financiële diensten voor het Internationaal Strafhof veilig

Het Internationaal Strafhof is gevestigd in Nederland. Dat zou reden moeten zijn om een interdepartementaal plan op te stellen dat digitale en financiële diensten voor het Strafhof beschikbaar houdt, aldus de ondertekenaars van de brief.

Oproep tot bescherming

Op 30 september vindt een debat plaats over Digitaliserende Overheid en Toezicht. De organisaties vragen het kabinet voor die tijd om een reactie over directe hulp bij dreigende uitval, gelijktijdig met de beantwoording van de Kamervragen. Ook willen ze binnen zes weken een plan zien met concrete maatregelen, verantwoordelijken en termijn.