Aanleiding is de onrust die ontstond nadat de Verenigde Staten eerder dit jaar tijdelijk de toegang van buitenlandse partijen tot geavanceerde AI-modellen van Anthropic beperkte. In Europa voedde dat de vrees dat de VS feitelijk een ‘kill switch’ hebben op cruciale technologieën. Volgens Rubio is dat beeld onjuist en overdreven. In instructies aan diplomaten benadrukt hij dat er geen sprake is van een “magische knop” waarmee de Amerikaanse overheid technologie wereldwijd kan uitschakelen.
Zorgen in VS over soevereiniteitsambities van Europa
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio heeft diplomaten wereldwijd opgedragen om kritiek op Amerikaanse technologie te pareren en Europese ambities rond digitale soevereiniteit actief te ontmoedigen. Dat blijkt uit een intern diplomatiek bericht dat door Reuters is ingezien.
Rubio riep diplomaten op om zich te verzetten tegen wat hij ‘zogenoemde digitale soevereiniteit’ noemde. Daarmee bedoelde hij maatregelen die de toegang van Amerikaanse techbedrijven tot buitenlandse markten beperken, hen verplichten tot datalokalisatie, netwerkheffingen opleggen of dwingen tot naleving van lokale regels, bijvoorbeeld rond contentmoderatie. Eerder dit jaar had Rubio diplomaten al opgedragen om vergelijkbare maatregelen rond datasoevereiniteit te bestrijden.
Diplomaten worden aangespoord om Amerikaanse AI-oplossingen actief te promoten en initiatieven voor "soevereine AI" neer te zetten als inefficiënt en kostbaar. 'Amerikaanse AI-bedrijven kunnen grootschalige, zelfstandige AI-infrastructuren bouwen met veilige en robuuste toeleveringsketens die het risico op achterdeurtjes minimaliseren', aldus het bericht. 'Zij bouwen het. Het is van u.'
Diplomatieke garanties voldoende?
Natuurlijk is de vraag of diplomatieke garanties voldoende zijn om het wantrouwen bij Europese landen weg te nemen. Inmiddels is wel bewezen hoeveel invloed de regering Trump uitoefent op Amerikaanse techbedrijven om hun politieke macht uit te oefenen. Politici en beleidsmakers in Europa pleiten daarom consequent voor minder afhankelijkheid van Amerikaanse technologie. Europarlementariërs waarschuwen dat Europese digitale infrastructuur kwetsbaar blijft zolang die afhankelijk is van toegang die een buitenlandse overheid kan beperken. Of zoals Tim de Zitter, werkzaam bij Defensie in België, op LinkedIn reageert: 'De vraag is niet of Washington een knop heeft, maar of jouw systeem nog werkt als Amerika nee zegt.'
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Omgekeerd geldt de vraag natuurlijk net zo goed ("of jouw systeem nog werkt als Amerika nee zeg") De EU heeft hier een ijzersterke positie om vier verweven redenen.
Om te beginnen is de EU 's werelds belangrijkste regulatorische macht. Door de omvang en welvaart van de interne markt, dwingt Europese wetgeving (zoals de AVG en de aankomende AI Act, maar ook de Platform Act en de Digital Markets Act) bedrijven wereldwijd om zich aan te passen. Dit fenomeen staat bekend als het 'Brussels Effect'.
Amerikaanse bedrijven kunnen de Europese markt niet negeren, want wij zijn groot en rijk en open en gemiddels veel hoger opgeleid met veel minder inkomensconcentratie dus we hebben ook meer mensen die KUNNEN kopen, omdat wij WEL belasting betalen. Om hier te opereren, moeten ze voldoen aan Europese normen voor databescherming, concurrentie en contentmoderatie. Rubio's poging om dit als "protectionisme" af te schilderen, miskent dat dit voor Europa een fundamentele uitoefening van soevereiniteit is. De VS reageren op een agenda die in Brussel wordt bepaald, niet andersom.
Ook gaat onze negatieve vrijheid (Kant - vrijheid in verantwoordelijkheid) al een paar jaar langer mee dan Amerika's positieve vrijheid (door algoritmen vervormde desinformatie is ook een mening). Puntje twee: de Europese Unie is een van de grootste en rijkste consumenten- en zakelijke markten ter wereld. Toegang tot deze markt is geen gunst; het is domweg commerciële noodzaak voor de winstgevendheid van Amerikaanse techgiganten. Deze economische hefboom geeft Europa een krachtig onderhandelingsinstrument. De dreiging van boetes, beperkte markttoegang of het verplicht afstoten van bedrijfsonderdelen is snoeihard reëel en effectief gebleken.
De Amerikaanse argumentatie is hoe dan ook intern tegenstrijdig. De diplomatieke campagne is een directe reactie op een probleem dat de VS zelf hebben gecreëerd door de toegang tot AI-modellen van Anthropic tijdelijk te beperken. Het argument "vertrouw ons, er is geen knop" verliest natuurlijk alle kracht wanneer je eigen acties precies het tegendeel suggereren. De slogan "Zij bouwen het. Het is van u." is dus slechts marketing en geen juridische garantie. Wetgeving, zoals de CLOUD Act geeft Amerikaanse autoriteiten gewoon het recht om data op te vragen, ongeacht waar die is opgeslagen. Dit bevestigt de Europese vrees dat Amerikaanse bedrijven uiteindelijk ondergeschikt zijn aan de politieke wil van Washington. It's the Data Stupid!
Europa is zich daarom terecht bewust van zijn technologische achterstand op het gebied van hyperscale cloud en foundation AI-modellen, maar ons continent is bepaald geen technologische woestijn. Het heeft wereldleiders in diepe technologie en industriële B2B-toepassingen (denk aan ASML, SAP, Siemens, Thales). Initiatieven zoals GAIA-X, de European Chips Act en de investeringen in soevereine AI- en clouddiensten en verifieerbare digitale attestaties op basis van open standaarden zijn concrete stappen. Het doel is helemaal niet om de Amerikaanse tech-stack 1-op-1 te kopiëren, maar om een alternatief te hebben voor kritieke infrastructuur en om uiteindelijk de Data Governance end2end in eigen hand te hebben. Het gaat om het creëren van onderhandelingsmacht en het vermijden van een 'single point of failure'—in dit geval, afhankelijkheid van de VS. Kortom, Rubio's diplomatieke campagne is defensief. Het toont hooguit aan dat Washington de Europese ambitie voor digitale soevereiniteit serieus neemt en als een concrete bedreiging ziet voor zijn technologische hegemonie.
De vraag is inderdaad niet of er een knop is, maar of je systeem werkt als Amerika 'nee' zegt en het is glashelder dat Europa aan een systeem dat die vraag met 'ja' kan beantwoorden. Dat is de essentie van onze sterke positie. Als we het nu nog verkloten is dat puur te danken aan niet willen bijleren, omdenken en blijven hangen in 'wie is er van'. Data kun je gewoon relateren.