Het ACOI heeft de afgelopen maanden bemiddeld tussen een journalist van Investico en het ministerie van Defensie over een Woo-verzoek over de compensatie van burgerslachtoffers in Irak. De informatie was bedoeld voor een geplande publicatie van Investico en een uitzending van BOOS (BNNVARA).
ACOI: geef journalistieke Woo-verzoeken meer prioriteit
Journalistieke Woo-verzoeken moeten met meer prioriteit en urgentie worden behandeld. Die oproep doet het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI) aan de minister van Defensie naar aanleiding van een bemiddeling over een Woo-verzoek van onderzoeksplatform Investico.
Volgens het adviescollege was het Woo-verzoek ruim op tijd ingediend en waren er tijdens de bemiddeling ruime termijnen afgesproken. Ook had de journalist duidelijk aangegeven wanneer de informatie uiterlijk nodig was. Toch slaagde Defensie er niet in de gevraagde documenten tijdig openbaar te maken. Daardoor werd de uitzending gemaakt zonder de informatie van het ministerie.
De afhandeling van het Woo-verzoek duurde uiteindelijk negen maanden. Alleen de interne afstemmings- en parafenlijnen namen volgens het ACOI tweeënhalve maand in beslag. Daarbij speelde ook het plotselinge vertrek van een directeur een rol.
Actualiteitswaarde
Het ACOI wijst erop dat Woo-verzoeken van onderzoeksjournalisten binnen de overheid vaak direct als 'politiek-bestuurlijk gevoelig' worden aangemerkt. Daardoor verloopt de voorbereiding en afstemming van openbaarmakingsbesluiten via meerdere interne schijven, soms tot aan de bewindspersoon. Volgens het adviescollege leidt dat ertoe dat verzoeken met een groot maatschappelijk belang langer blijven liggen, waardoor de actualiteitswaarde van de informatie verdwijnt.
Het college stelt daarnaast dat de verantwoordelijkheid voor een voortvarende behandeling breed binnen de organisatie moet worden gedragen. Uitval of vertrek van een medewerker mag volgens het ACOI niet leiden tot wekenlange vertraging als dat ten koste gaat van tijdige openbaarmaking.
Waakhondfunctie
Het ACOI benadrukt opnieuw de maatschappelijke rol van onderzoeksjournalisten. Volgens het college fungeren zij als waakhond van de democratie én als betrouwbare intermediair. Een Woo-verzoek van een journalist biedt volgens het ACOI daarom een kans om de samenleving goed te informeren en een tegenwicht te bieden aan desinformatie.
Advies
Het ACOI adviseert Defensie om journalistieke Woo-verzoeken voortaan met de daarbij horende prioriteit en urgentie te behandelen. Daarnaast roept het college het ministerie op de interne afstemmings- en parafenlijnen te stroomlijnen en concrete afspraken vast te leggen over doorlooptijden en de aanspreekbaarheid daarop.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
En weer gaat het over de (te voorkomen) paniek aan de achterkant.
Niets staat de overheid er aan in de weg om de informatie (eerder) zodanig te creëren, vorm te geven en aan te bieden dat (ook) journalisten een aanbod vinden dat aansluit op hun behoeften. De wettelijke verplichtingen tot verantwoording dekken al veel van de perspectieven (bestuurlijk / financieel / maatschappelijk) waardoor de gevraagde informatie bruikbaar beschikbaar moet zijn. Als daaraan adequaat wordt voldaan is het zoeken en vertragen niet langer een factor van betekenis. In die zin is een journalist niet meer dan een vroege wetenschapper, waarbij die laatste categorie een duidelijke formele belanghebbende is bij het archief.
Mooi dat ACOI hier bemiddelt — dat werk is welkom en nodig zolang de praktijk is zoals ze is. Toch zou ik de prioriteit die hier impliciet wordt gelegd, precies andersom willen zien. Actualiteit vraagt om snelheid; geschiedenis vraagt om aandacht, en krijgt die in de praktijk juist niet. Wie leert van historisch onderzoek ziet dat de druk op actuele Woo-verzoeken kan afnemen zodra de achterstand in historische informatie wordt weggewerkt. Prioriteit zou dus eerder moeten liggen bij het vrijgeven van oude dossiers dan bij de waan van de dag.
Praktijkvoorbeeld: een cryptosysteem dat destijds 30 dagen bescherming bood, is met een hedendaagse desktop in 0,15 seconde te kraken — en wordt anno 2026 toch nog geheim gehouden op grond van een gesteld voortdurend staatsbelang. Als aanvullende weigergrond wordt daarbij het octrooiargument aangevoerd, terwijl de betreffende geheime octrooien al in 1972 zijn vrijgegeven. Dat zegt iets over het kennisniveau waarmee historisch overheidsmateriaal wordt beoordeeld.
Dat brengt me bij een laatste gedachte, met alle waardering voor ACOI: als Woo-verzoeken vooraf goed zouden worden afgehandeld, zou bemiddeling achteraf minder nodig zijn. De vraag is dus waar je schaarse menskracht het beste inzet — in bemiddeling na afloop, of in opleiding en kennisniveau van Woo-behandelaars vooraf. Investeren aan de bron lijkt me minstens zo waardevol als investeren in de reparatie.