Vier jaar Wet open overheid: waar staan we nu?

Huidige voortgang in cijfers

Sinds de verplichte actieve openbaarmaking van de eerste vijf informatiecategorieën op 1 november 2024 is er duidelijke vooruitgang geboekt. Begin 2026 voldoet ongeveer 68 procent van de bestuursorganen aan deze verplichting, waarbij ministeries, provincies en waterschappen nagenoeg volledig compliant zijn en gemeenten een score van 96 procent behalen. Het totaal aantal gepubliceerde documenten op open.overheid.nl is inmiddels gegroeid tot ruim 696.000 stuks. Daarnaast publiceren veel decentrale overheden informatie via hun eigen platforms, wat bijdraagt aan een bredere beschikbaarheid.

Ook bij de afhandeling van reactieve Woo-verzoeken is een positieve trend zichtbaar. In 2025 daalde de gemiddelde behandeltermijn bij ministeries met ruim 23 procent naar circa 143 dagen. Dit markeert een omslag na jaren van verslechtering, hoewel de wettelijke beslistermijn van 28 dagen nog lang niet structureel wordt gehaald. Ongeveer 77 procent van de besluiten komt nog steeds te laat. Verspreid over de gehele overheid liggen de kosten voor de afhandeling van Woo-verzoeken op ongeveer 150 miljoen euro per jaar, wat neerkomt op een inzet van circa 955 fte.

Infrastructuur en vertragingen

De grootste uitdaging blijft de Generieke Woo-voorziening (GWV). In februari 2026 maakte BZK bekend dat de ontwikkeling opnieuw is vertraagd, met een minimale opleveringsachterstand van negen maanden voor de tweede fase van de publicatieverplichting en de meer complexe informatiesoorten. Dit betekent dat de oorspronkelijke planning voor het eerste kwartaal van 2027 niet meer haalbaar is. Oorzaken liggen onder meer in de technische complexiteit, onderlinge afhankelijkheden en beschikbare capaciteit bij Logius, de digitale dienstverlener van de overheid die onder meer DigiD, MijnOverheid en het Woo-zoekportaal open.overheid.nl beheert.

Het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI) bracht hierop in maart 2026 een helder advies uit: kies grotendeels voor een decentraal model waarbij bestuursorganen publiceren op hun eigen websites, ondersteund door uniforme standaarden en een goede index voor vindbaarheid. Dit zou actieve openbaarmaking aanzienlijk kunnen versnellen zonder afhankelijk te blijven van een nog niet gereed centraal platform. In mei 2026 volgde BZK dit advies grotendeels op. Het streven is nu om de verplichting voor de resterende informatiecategorieën in de tweede helft van 2027 in werking te laten treden. Het commissiedebat van 11 juni 2026 benadrukte dat de wetsevaluatie in mei 2027 het moment wordt voor verdere beleidsbeslissingen.

Politieke en organisatorische context

De informatiehuishouding vormt nog steeds de kern van het probleem. Hoewel er lokaal en departementaal veel initiatieven lopen, is nog niet overal de gewenste volwassenheid bereikt. De discussie over de uitvoerbaarheid van de wet groeit. Er liggen voorstellen om disproportionele verzoeken te kunnen weren of kosten door te berekenen, maar critici waarschuwen dat dergelijke maatregelen voorbijgaan aan het fundamentele belang van transparantie voor goed bestuur en het vertrouwen van burgers in de overheid.

Het Meerjarenplan Openbaarheid en Informatiehuishouding Rijk 2026-2030 richt zich daarom terecht op interne versterking: betere processen, metadata, archivering en de inzet van AI voor versnelling. Praktische maatregelen zoals een rijks breed slim Woo-formulier en meer vroegtijdig contact met verzoekers moeten bijdragen aan efficiëntere afhandeling.

Perspectief voor de komende jaren

Vier jaar Woo laat zien dat de wet een waardevolle katalysator is voor een transparantere overheid, maar dat de uitvoering meer tijd en focus vraagt dan eerder voorzien. We lopen achter op de planning voor een volledig geïntegreerde centrale voorziening, maar er is beweging richting pragmatische, decentrale oplossingen die wel resultaat opleveren. Organisaties die nú investeren in een robuuste interne informatiehuishouding met geïntegreerde openbaarmaking in de dagelijkse processen, zullen het best voorbereid zijn op de eisen van morgen.

De evaluatie in 2027 biedt een belangrijk keerpunt. Met de juiste prioritering van interne modernisering en een evenwichtige balans tussen ambitie en uitvoerbaarheid kan de Woo alsnog waarmaken wat zij belooft: een open overheid die burgers en samenleving effectief dient.

Eerste stappen naar een Woo-rijpe organisatie

De uitdagingen zijn bekend: een achterlopende informatiehuishouding, vertraging in de centrale voorziening en de nieuwe Archiefwet, die op 1 januari 2027 in werking treedt. Toch biedt de huidige situatie ook kansen om pragmatisch en stapsgewijs vooruitgang te boeken.

Waar te beginnen?

Zorg eerst voor inzicht in de eigen informatiehuishouding: waar bevinden documenten zich, hoe zijn ze ontsloten en zijn metadata op orde? Dit is de basis voor vindbaarheid en openbaarmaking, ongeacht of decentraal of centraal wordt gepubliceerd. Maak gebruik van bestaande publicatiekanalen; wachten op de GWV is niet nodig. Stroomlijn het Woo-verzoekproces met een helder formulier en vroegtijdig contact met verzoekers. Investeer in interne bewustwording; een cultuur van ‘open, tenzij’ begint bij de mensen.