Dat blijkt uit onderzoek van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoedonder 172 organisaties van de centrale overheid. De toezichthouder constateert dat de voorbereiding op het overbrengen van digitale archieven ernstig tekortschiet. Maar liefst 91 procent van de onderzochte organisaties heeft nog nooit een digitaal archief overgebracht naar een openbare archiefdienst.
Inspectie vreest overtredingen Archiefwet door gebrekkige digitale archivering
Zeven op de tien organisaties van de rijksoverheid hebben geen volledig overzicht van de digitale informatie die zij blijvend moeten bewaren. Ook ontbreken vaak de technische voorzieningen om deze archieven over te dragen aan het Nationaal Archief. De Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed vreest dat de overheid hierdoor op grote schaal achterstanden oploopt en de nieuwe Archiefwet gaat overtreden.
Dat is vooralsnog niet direct een overtreding, omdat veel digitale archieven nog relatief jong zijn. De komende jaren neemt de hoeveelheid informatie die moet worden overgebracht echter aanzienlijk toe. De Inspectie concludeert dat de huidige aanpak, waarbij iedere overdracht veel maatwerk vereist, niet houdbaar is.
Technische voorzieningen ontbreken
Van de 118 organisaties die knelpunten ervaren bij de overdracht van digitale archieven, beschikt 74 procent niet over de benodigde technische voorzieningen, zoals een aansluiting op een digitaal archiefdepot. Daarnaast geeft 60 procent aan dat nog niet is vastgesteld welke informatie blijvend bewaard moet worden en welke vernietigd mag worden. Bij 48 procent voldoen de archieven nog niet aan de aanlevervoorwaarden van het Nationaal Archief.
De problemen beginnen volgens de Inspectie al bij het informatiebeheer. Digitale archieven zijn vaak onvoldoende geordend en toegankelijk, waardoor ze eerst uitgebreid moeten worden bewerkt. Bovendien richten organisaties hun voorzieningen voor digitale archivering veelal op informatie in documentmanagementsystemen. Daardoor bestaat het risico dat andere digitale overheidsinformatie niet wordt overgebracht en uiteindelijk verloren gaat.
Minimaal 4,7 kilometer achterstand
Ook bij papieren archieven zijn de problemen aanzienlijk. Van de onderzochte organisaties geeft 51 procent aan achterstanden te hebben bij het overbrengen van archieven. Van deze groep weet 36 procent niet hoe groot de achterstand is.
Uit de aangeleverde gegevens blijkt dat minimaal 4,7 kilometer aan papieren archieven de wettelijke overbrengingstermijn heeft overschreden. De werkelijke omvang van de achterstanden is onbekend, omdat organisaties vaak geen volledig overzicht hebben van hun archieven.
De problemen spelen al jaren. De Inspectie waarschuwde in 2014 en 2017 eveneens voor achterstanden. Toch geeft nog altijd een derde van de organisaties aan niet te sturen op de overbrenging van archieven. Sommige trajecten duren daardoor onnodig lang of stagneren. Het Nationaal Archief en de Rijksorganisatie voor Informatiehuishouding hebben geen mandaat om de voortgang van vastgelopen trajecten af te dwingen.
Nieuwe wet vergroot problemen
De Inspectie verwacht dat de situatie verder onder druk komt te staan door de Archiefwet 2026, die op 1 januari 2027 in werking moet treden. Voor nieuwe overheidsinformatie wordt de termijn voor overbrenging verkort van twintig naar tien jaar. Organisaties moeten daardoor eerder zorgen dat hun archieven gereed zijn voor overdracht.
Vanaf 2037 voorziet de Inspectie bovendien capaciteitsproblemen, omdat dan archieven onder zowel de oude als de nieuwe wet moeten worden overgebracht. De toezichthouder spreekt van een reëel risico dat overheidsorganisaties niet aan de nieuwe wettelijke verplichtingen kunnen voldoen.
De Inspectie roept de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken op gezamenlijk maatregelen te nemen. Er zijn meer sturing, structurele voorzieningen en een toekomstbestendig proces voor digitale overbrenging nodig. Zonder ingrijpen dreigt overheidsinformatie die voor burgers, journalisten en onderzoekers toegankelijk moet zijn, buiten bereik te blijven.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.