Digitaal vakmanschap verandert wat werken is

De transformatie krijgt vorm via één gezamenlijke aanpak binnen de hele overheid, waarbij digitaal vakmanschap een belangrijke succesfactor is. Daar zijn wij het volledig mee eens. Het succes van de digitale transformatie staat of valt met de invulling van dat digitale vakmanschap. Digitalisering verandert niet alleen hoe we werken, maar vooral wat werken is.

Motor van transformatie

Het gaat niet alleen om technische vaardigheden. Digitaal vakmanschap vraagt om een andere professional: de digitale ambtenaar als motor van transformatie. Iemand die begrijpt hoe digitalisering processen, dienstverlening en besluitvorming verandert en daar actief regie op voert. De term ‘digitaal vakmanschap’ doet hier eigenlijk geen recht aan de ambities van de overheid. Vakmanschap doet vermoeden dat het om bijscholing gaat: een training hier, een cursus daar, leren werken met nieuwe tools. Terwijl de realiteit is: AI en digitalisering veranderen het werk zelf, blijvend, fundamenteel en voor iedereen.

Van uitvoeren naar orkestreren

Neem de rol van IT-medewerkers. Waar vroeger de focus lag op technische diepgang, verschuift het zwaartepunt nu naar andere competenties. Het vermogen om de juiste vragen te stellen. Om requirements scherp te formuleren. Om processen, datastromen en gebruikersinteractie goed te kunnen beschrijven.

Storytelling, oordeelsvorming en regie worden belangrijker dan weten wat er ‘onder de motorkap’ zit. De digitale professional van de toekomst hoeft minder te bouwen, maar moet beter kunnen sturen. Prompting wordt belangrijker dan programmeren.

Routinematige, herhaalbare taken verdwijnen of worden ondersteund door technologie, waardoor we vrij zijn om meerwaarde te leveren daar waar we echt verschil kunnen maken. De rol verschuift van uitvoerder naar orchestrator: iemand die technologie, processen en mensen bij elkaar brengt, met de burger centraal.

Ontsnippering

Het Rijk wil, vanuit overheidsbrede toepassing van het ‘Kwaliteitsraamwerk IV’ (KWIV), inzicht krijgen in het huidige kennisniveau in de hele organisatie. Terecht: zonder dat startpunt kun je geen gerichte groei realiseren. In onze opleidingstrajecten voor de overheid werken wij altijd met zo’n nulmeting. Het is een randvoorwaarde om mensen én organisaties gericht te ontwikkelen naar de gewenste situatie.

Veranderbereidheid

Maar daar stopt het niet. Wij kijken verder dan een momentopname: we nemen organisaties mee in een aanpak gebaseerd op de Five Moments of Need. Daarmee brengen we niet alleen in kaart wat medewerkers moeten leren, maar vooral wanneer en waarom:

• Wanneer ze iets voor het eerst moeten leren,
• wanneer ze hun kennis willen verdiepen,
• wanneer ze iets moeten toepassen in de praktijk,
• wanneer er problemen ontstaan,
• en wanneer er nieuwe technologie of werkwijzen worden ingevoerd.

Precies op die vijf momenten ondersteunen wij met gerichte learning consultancy, zodat digitaal vakmanschap niet alleen wordt gemeten — maar ook duurzaam wordt versterkt. Zo ontstaat een lerende organisatie die klaar is voor de volgende stap in digitalisering.

Hierbij moet ook aandacht bestaan voor digitale adoptie. Hoe zorg je ervoor dat ambtenaren nieuwe technologie en nieuw werk snel, efficiënt en zonder verlies van werkgeluk omarmen? Het is in het belang van de Rijksoverheid en iedereen die er werkt dat iedereen wordt meegenomen in de verandering, en een plek en rol krijgt die past bij persoonlijke talenten en gedrevenheid.

On the fly

Aan al deze ontwikkelingen moet nog iets voorafgaan: een duidelijke visie op digitalisering. Een visie op hoe digitalisering processen verandert, hoe besluitvorming verschuift, welke risico’s en kansen ontstaan — en welke vaardigheden en kennis nodig zijn om dat in goede banen te leiden.

De NDS stelt terecht vast dat die visie ontbreekt, maar dat die er wel moet komen. Maar wacht niet tot zich een eindbeeld openbaart; daarvoor is de urgentie te groot en gaan de ontwikkelingen te snel. Bovendien komt dat eindbeeld niet: digitalisering blijft zich ontwikkelen. Visievorming wordt daarmee geen eenmalige exercitie, maar een proces van continu voortschrijdend inzicht. Dit iteratieve karakter vormt eigenlijk de kern van digitaal vakmanschap: kunnen handelen terwijl de context verandert, de veranderlijkheid van je werk omarmen en blijven leren terwijl de wereld - én je visie daarop - in beweging is.