Die vraag speelt bij vrijwel elke overheidsorganisatie. Burgers verwachten digitale dienstverlening die werkt als nutsvoorziening: betrouwbaar, snel en altijd beschikbaar. Tegelijkertijd is er de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor veiligheid, dataprivacy, continuïteit en Europese autonomie.
Europese cloud: van soevereiniteitsdebat naar uitvoeringskracht
Een bestuurder hoeft momenteel maar één vraag te stellen om de spanning rond cloud en AI te voelen: kunnen wij verder digitaliseren en AI inzetten zonder de regie over publieke data kwijt te raken?
Daarom is de recente stap in Duitsland relevant voor de Nederlandse publieke sector. T Cloud Public van T-Systems is opgenomen in een raamovereenkomst voor cloud- en AI-diensten voor Duitse federale, deelstaat- en lokale overheden.
Dit maakt het voor centrale en decentrale overheidsorganisaties eenvoudiger om cloud- en AI-infrastructuur in te zetten. Daarmee geven ze in Duitsland prioriteit aan verantwoorde bestuurlijke uitvoerbaarheid.
Soevereiniteit is geen rem op modernisering
Soevereine cloud en AI liggen momenteel onder een vergrootglas bij veel organisaties. Toch zijn er op dit moment genoeg Europese alternatieven die vergelijkbaar zijn met Amerikaanse hyperscalers. Ze werken alleen net iets anders.
Een soevereine cloud is vergelijkbaar met publieke infrastructuur. Niet elke gemeente bouwt een eigen brug, energiecentrale of spoorlijn. Wel willen we zeker weten wie verantwoordelijk is, welke regels gelden, hoe toezicht plaatsvindt en wat er gebeurt bij verstoring. Voor digitale infrastructuur geldt hetzelfde.
De Duitse aanpak laat zien dat standaardisatie hierbij cruciaal is. Via een raamovereenkomst ontstaat een route waarmee publieke organisaties sneller toegang krijgen tot cloud- en AI-capaciteit, terwijl voorwaarden rond veiligheid, juridische zeggenschap en operationele controle vooraf zijn gecontroleerd en vastgelegd.
Van projectlogica naar platformlogica
Veel digitalisering in de publieke sector is nog georganiseerd als losse projecten. Een applicatie wordt vernieuwd, een portaal wordt gebouwd, een dataplatform wordt ingericht. Dat levert vooruitgang op, maar ook versnippering: verschillende contracten, beveiligingsmodellen, beheerafspraken en afhankelijkheden.
De beweging naar soevereine cloudinfrastructuur vraagt om platformlogica. Dat betekent: één bestuurlijk kader voor meerdere toepassingen. Denk aan digitale diensten voor burgers, onderwijsplatforms, zorgtoepassingen en soevereine AI-ondersteunde processen. Niet omdat alles hetzelfde moet worden, maar omdat herbruikbaarheid, schaalbaarheid en toezicht anders moeilijk vol te houden zijn.
In Duitsland is daarom een GovTech-framework ontwikkeld door GovTech Deutschland. Dit framework volgt de beveiligingsvereisten van de Germany Stack en definieert een gestandaardiseerde, modulaire omgeving voor bestaande specialistische applicaties en moderne AI-oplossingen.
Het Deutschlandplattform en MEDI:CUS draaien al op dit framework. Operationele en ontwikkelomgevingen worden gebruikt om digitale toepassingen organisatieoverstijgend te ontwikkelen, te beheren en te hergebruiken. Dat is precies de omslag die ook voor Nederland relevant is: niet elke publieke organisatie hoeft opnieuw het fundament uit te vinden. Hergebruik wat goed is.
'Digitale soevereiniteit wordt pas echt concreet wanneer zij in de uitvoering zichtbaar wordt.'
Soeverein e-learningplatform Baden-Württemberg
Wat deze infrastructuur betekent voor de publieke sector, blijkt uit het voorbeeld van Baden-Württemberg. T-Systems migreerde het deelstaatbrede Moodle-leerplatform naar T Cloud Public en bracht daarmee een van ’s werelds grootste e-learningplatforms onder in een krachtige, toekomstbestendige cloudomgeving.
Meer dan 1.600 scholen gebruiken Moodle dagelijks in het onderwijs. Het platform draait volledig in Duitsland onder volledige operationele controle van een Europese provider. Automatische schaling zorgt voor stabiliteit bij piekbelasting, iets wat je mag verwachten van een moderne cloudoplossing.
Wat al werkt voor 1,5 miljoen leerlingen in Baden-Württemberg, kan ook worden toegepast in AI-toepassingen voor burgers, zorgplatforms en digitale overheidsprocessen in Nederland en op Europees niveau.
Wat Nederland hiervan kan meenemen
Het voorbeeld uit Duitsland laat zien dat daar stappen worden gezet van het soevereiniteitsdebat naar uitvoeringskracht. Inkoop en architectuur zijn zo ingericht dat diverse overheidsorganisaties kunnen hergebruiken wat eenmaal goed is opgezet. Daarnaast zijn ze met hun AI-fabriek in München klaar voor soevereine AI. Zo verbinden ze cloudkeuzes expliciet met AI-beleid, want AI zal de vraag naar schaalbare, veilige en uitlegbare infrastructuur alleen maar versnellen.
Digitale soevereiniteit wordt pas echt concreet wanneer zij in de uitvoering zichtbaar wordt. In aanbestedingen, platformkeuzes, datacenters, operationele beheerprocessen en dienstverlening aan burgers.
Wij gaan graag in gesprek met overheidsorganisaties die klaar zijn met het debat en nu willen overgaan tot actie.
Auteur kennisbijdrage: Frank Stavenuiter
Frank Stavenuiter is Chief Sovereignty Officer en lid van het Management Team van T-Systems Nederland.
Hij helpt organisaties en partners bij vraagstukken rondom digitale soevereiniteit.
Neem voor vragen gerust contact met hem op.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.