De acatech Foundation is een stichting van de Duitse Nationale Academie voor Techniekwetenschappen. De organisatie ondersteunt technologieprojecten en probeert innovatie te versnellen. De ontwikkeling van dataspaces is benoemd tot een van hun speerpunten.
Gaia-X en IDSA willen dataspaces naar de praktijk brengen
De acatech Foundation heeft een samenwerkingsovereenkomst gesloten met de Gaia-X European Association for Data and Cloud AISBL en de International Data Spaces Association (IDSA). Doel is om dataspaces vanuit de ontwikkelfase naar brede praktische toepassing te brengen: in Duitsland, Europa en wereldwijd.
'De fase van concepten ligt achter ons', zegt Manfred Rauhmeier, bestuurslid van de acatech Foundation – nu telt implementatie bij de ondertekening van de samenwerking. 'Met IDSA en Gaia-X verbinden we ons ecosysteem met de toonaangevende initiatieven voor betrouwbare dataspaces en brengen we deze daar waar ze waarde creëren: in de praktijk van economie en samenleving.'
Manfred Rauhmeier (tweede van rechts) bij de ondertekening van de samenwerkingsovereenkomst.
© Gaia-X
Dataspaces
Dataspaces worden vaak gepresenteerd als de volgende stap in datadeling: niet een centrale databank, maar een afsprakenstelsel waarmee organisaties data kunnen uitwisselen met behoud van controle, governance en gebruiksvoorwaarden. In de praktijk sluit dat aan bij Nederlandse discussies over digitale autonomie, interoperabiliteit en federatief datagebruik in de publieke sector.
Nederland is niet nieuw in dit speelveld. De Gaia-X Hub Netherlands is al langer betrokken bij use cases en kennisuitwisseling, terwijl TNO namens Nederland een rol speelt in het Gaia-X-ecosysteem. Ook binnen de IDSA-context geldt Nederland al als een actieve partij, met TNO als aanspreekpunt en met een groeiende belangstelling voor toepassingen in overheid en ketensamenwerking.
Gaia-X
Gaia-X kan volgens TNO een belangrijke katalysator worden in het soevereiniteitsdebat. Maar het is tegelijk een stukje van de puzzel. Een stukje dat langzaam maar zeker een plek krijgt in de ontwikkeling van een betrouwbare data-infrastructuur. Maar overheid en bedrijfsleven zullen het samen moeten gaan laten vliegen.
Voor de Nederlandse overheid ligt de praktische waarde vooral bij dossiers waar data verspreid zit over meerdere organisaties, zoals zorg, mobiliteit, vergunningverlening, ruimtelijke ordening en gemeentelijke dienstverlening. Daar kan een dataspace helpen om gegevens beter te laten circuleren zonder dat iedere partij de regie op data hoeft op te geven.
Aansluiting op Europese kaders kan helpen, omdat Nederland dan niet zelf alle spelregels hoeft uit te vinden.
Van pilot naar uitvoering
De Europese logica achter Gaia-X en IDSA is dat standaarden, referentiearchitecturen en governancekaders pas echt betekenis krijgen als ze worden toegepast in concrete use cases. Dat is precies waar Nederland voordeel kan halen: minder vrijblijvend experimenteren, meer opschaling van werkende oplossingen in publieke ketens.
Tegelijk maakt de Nederlandse context duidelijk dat succes niet alleen technisch is. Overheden moeten ook afspraken maken over eigenaarschap, toegang, toezicht en juridische verankering, zeker als data uit meerdere bestuurslagen of publiek-private ketens samenkomt. Juist daar kan aansluiting op Europese kaders helpen, omdat Nederland dan niet zelf alle spelregels hoeft uit te vinden.
Kansen voor de Overheid
Veilige datadeling is steeds vaker nodig is om ketensamenwerking en digitale autonomie te versterken. Dataspaces gaan hierbij zeker relevant worden, ook voor de overheid. De nieuwe samenwerking tussen acatech, Gaia-X en IDSA laat zien dat de Europese bouwstenen er liggen om ze tot relevante usecases te komen en deze bestuurlijk, juridisch en organisatorisch werkbaar te maken.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
De truc hierbij is niet denken dat dit allemaal nieuw is. Een onderbelichte, maar economisch cruciale waarde van Data Spaces is dat bestaande legacy IT-landschappen vrij moeiteloos erin kunnen worden opgenomen. Daarnaast vang je zo kennisverloop door vergrijzing op. Elke grote organisatie, zeker binnen de overheid, draait op legacy-systemen. Denk aan mainframes, on-premise Oracle-databases of maatwerkapplicaties gebouwd in COBOL. Deze systemen zijn niet 'slecht', maar ze zijn wel het resultaat van decennia aan investeringen en bevatten diepgewortelde bedrijfslogica die je niet zomaar repliceert. Nog los van dat de archiefwet of contracten het soms niet toestaan. Dan komen ze ook nog eens in diverse versies en varianten waar ook cybersecurity software niet mee om kan gaan, terwijl dat wel moet onder NIS2. De generatie die deze systemen bouwde en onderhoudt pensioneert als een jecko momenteel.
Hun kennis is vaak impliciet: ze weten waarom een bepaalde datastructuur er zo uitziet, welke ongeschreven regels er gelden en hoe je data uit drie verschillende tabellen moet combineren voor een correct rapport, maar het "staat" nergens. Zij hebben ook nog het sociaal netwerk (van echte mensen die elkaar ook echt en al jaren ontmoeten en volgen) zodat ze het bijbehorende probleemoplossend vermogen nog hebben.
Als overheid ur fucked: de systemen zijn te kritiek om uit te zetten en wie nog weet hoe ze werken vervagen in de tijd. De maatschappelijke realiteit vergt bezuinigingen, dus de centjes zijn er niet voor "Rip and Replace" en wat ook niet werkt is 'My Mess for Less in the Cloud", want zo'n omgeving werkt sowieso anders (dus je kunt je ouwe Cobolmeuk hercoderen) of het is 'Amerikaans' en dus eng of het is weer zo'n Usual Suspect die ineens ook van alles over EEE AAAI claimt te weten, om hun ouwe meuk onder nieuwe naam te slijten aan mensen die al jaren niet meer genoeg bijgelezen zijn om de nuances te kunnen onderkennen. Dat gaat dus om miljoeneninvesteringen in nieuwe licenties, hardware en externe consultants. Katching! En nog is je probleem niet opgelost. Combinatorische effecten zijn een bitch. De TCO (Total Cost of Ownership) is gigantisch en juist grootschalige datamigraties zijn berucht om hun complexiteit en hoge faalkans met alle kans op budgetoverschrijdingen, vertragingen en operationele verstoringen. Nog los van het verlies van de zorgvuldig opgebouwdegenuanceerde bedrijfslogica die besloten zat in het oude applicatielandschap vol spuug en plakband koppelingen. Het nieuwe systeem is dus op z'n best 'schoon', maar ook minstens zo 'dom' want het kent de uitzonderingen en historische context niet en ... heel veel werk binnen de overheid gebeurt nog net zo handmatig als in 1848, met perkament dat nu toevallig PDF heet in sociale constellaties die nog het meeste weg hebben van Gilden (zo doen wij dat hier). Tenzij... je daar een Data Space tussen hangt als architecturale tussenlaag: "Connect, Don't Collect". Een Data Space is geen centrale database. Het is een virtuele architectuur gebaseerd op afspraken over governance, vertrouwen en semantiek. Je kunt systemen dus naar elkaar verwijzen in hun rollen van Data Eigenaar, Data Leverancier of Data Consument dus je data blijft in het bronsysteem, ook als is dat een oud ding. Connecting the dots tot er iets nuttigs verschijnt.
Nix dure dure, riskante migratie. Het legacy-systeem wordt hooguit een 'node' in de Data Space en je legt je relaties via semantiek, via een gemeenschappelijke 'taal' (een ontologie of datamodel zoals met www.ngsi-ld.org) en daarin beschrijf je zowel de betekenis van de data in het legacy-systeem beschreven. Nu kun je ineens WEL relaties leggen tussen "klantnummer" in het COBOL-systeem en "CustomerID" in een moderne CRM-applicatie en je kunt via gestandaardiseerde connectoren (zoals de IDS-connectoren) ook de toegang ongekend strak regelen en daarmee de soevereiniteit voor de eigenaar van het bronsysteem niet alleen bewaken, maar ook bewijzen.
Dit model keert de economische logica dus volledig om. Geen kapitaalvernietiging meer, maar een significante verlenging van de levensduur van deze assets door ze te ontsluiten voor moderne toepassingen. Financieel veel verstandiger dan een volledige afschrijving. Geen 'big bang' risico meer van volledige migratie. Modernisering kan incrementeel plaatsvinden gestuurd op Outcome en niet op Output. 'Wie gaat erover' is minder interessant dan 'is het probleem opgelost?" Je kan dus prima een nieuwe, AI-gedreven analysedienst bouwen die via de Data Space data uit het legacy-systeem haalt, zonder dat systeem zelf aan te raken en je hoeft dus geen 5 jaar meer te wachten tot de migratie voltooid is. De time-to-value is dus weken tot maanden in plaats van jaren en je hoeft er nauwelijks iets voor aan te besteden. Je moet wel omarmen 'hoe'.
Het mooiste is dat je oudjes je beste assets worden. Leve de Gray Renaissance!
Als je aan een machine uit moet leggen wat je wilt, met welke data en moet weten waar het staat en onder welke voorwaarden je het mag gebruiken ... codificeer je de expertise. Het proces om het legacy-systeem aan te sluiten op een Data Space dwingt elke organisatie domweg om de IMpliciete kennis van de vertrekkende experts te codificeren tot EXpliciete kennis. Geen database online zonder IP adres, DNS nummer, Merk, Versie, Variant, contract code, gebruiksvoorwaarden, compliance ... Om de semantische laag te bouwen, moet je die expert namelijk vragen: "Wat betekent dit veld precies? Wat is de relatie met dat andere veld? Welke business-regel is hier van toepassing?" Dit gesprek resulteert in metadata, governance-regels en een datamodel.
Nu ineens passen cyberdata, asset management, portfolio management etc naadloos bij elkaar en al die kennis wordt geëxternaliseerd van de faalbare vergeetachtige en kwetsbare persoon naar het real time compliance tested Systeem. De Data Space wordt het levende archief van de organisatiekennis, vastgelegd in een machine-leesbaar formaat. Nieuwe medewerkers en systemen kunnen de Data Space bevragen om te begrijpen hoe de organisatie werkt, lang nadat de oorspronkelijke experts vertrokken zijn. Data Spaces zijn economisch slim omdat ze een brug bouwen tussen het verleden en de toekomst en die toekomst ligt meestal al twee jaar geleden toen nieuwe EU wetten die nu pas een beetje beginnen te resoneren allang beschreven stonden. Het IS al 'Later'! Het concept? Werkt allang sinds 2017 en er bestaan er al tientallen: https://www.dataspaces-radar.org/