Italiaanse gemeente experimenteert met AI-wethouder

De virtuele wethouder, 'Eva Statiella', werd in juni geïntroduceerd door burgemeester Danilo Rapetti. Volgens de Italiaanse krant La Repubblica moet zij bestuurders ondersteunen met analyses, het uitwerken van ideeën en het opstellen van documenten. Ook moet de AI-assistent bijdragen aan een betere dialoog met inwoners. De digitale wethouder kan 24 uur per dag worden geraadpleegd, maar neemt geen besluiten en heeft geen stemrecht binnen het college.

Ondersteunen, niet besturen

Volgens de gemeente is de AI nadrukkelijk bedoeld als hulpmiddel en niet als vervanger van een bestuurder. De politieke verantwoordelijkheid blijft volledig bij de menselijke wethouders en de burgemeester. Het is niet de eerste AI-assistent die een bestuurlijke rol krijgt. In Albanië bestaat al langer een 'AI-minister'.

Toch roept het experiment vragen op over de rol die kunstmatige intelligentie kan krijgen binnen het openbaar bestuur. Naarmate overheden AI vaker inzetten voor analyses, beleidsvoorbereiding en communicatie, wordt ook de vraag relevanter waar de grens ligt tussen ondersteuning en daadwerkelijke invloed op bestuurlijke besluitvorming. Naast een nieuwe trategie, is het vermoedelijk ook een slimme marketingstunt van de gemeente om als koploper-gemeente op de kaart te komen.

Ook Nederlandse gemeenten experimenteren

In Nederland bestaan nog geen AI-wethouders of ministers, maar Nederlandse gemeenten zetten wel steeds vaker generatieve AI in. Toepassingen variëren van het samenvatten van documenten en het opstellen van conceptteksten tot chatbots die vragen van inwoners beantwoorden.

Met de stapsgewijze invoering van de Europese AI Act worden overheden bovendien verplicht om bij bepaalde AI-toepassingen transparant te zijn over het gebruik ervan. Voor systemen die invloed kunnen hebben op burgers of besluitvorming gelden aanvullende eisen op het gebied van menselijk toezicht, risicobeheersing en verantwoording.