Historisch gezien werden zeekabels vooral aangelegd door telecombedrijven die landen met elkaar wilden verbinden. Inmiddels is dat veranderd. Grote technologiebedrijven investeren zelf in deze verbindingen en gebruiken ze voor hun eigen netwerken. Intussen stapelen de uitdagingen rondom zeekabels zich de afgelopen jaren op: het dataverkeer groeit sterk en bestaande kabels naderen het einde van hun levensduur. Dat zorgt ervoor dat de positie van Nederland als digitale hub onder druk komt te staan.
Zeekabels onder druk: ‘Zonder investeringen ebt de digitale positie weg’
Zeekabels vormen de onzichtbare ruggengraat van de digitale economie. Vrijwel al het internationale dataverkeer, van cloudtoepassingen tot financiële transacties en AI, loopt via deze infrastructuur. Maar de druk op deze onderzeese infrastructuur neemt snel toe, zo vertellen betrokken experts. Is Nederland nog wel digitaal toekomstbestendig?
Martin Prins is ambassadeur van de Nederlandse Zeekabel Coalitie, waarin zowel de overheid als de connectiviteits- en datacentersector vertegenwoordigd zijn. Volgens Prins worden zeekabels vaak nog als een op zichzelf staand onderwerp benaderd en is het vaak onduidelijk dat het gaat om een breder digitaal ecosysteem. ‘Dat ecosysteem omvat datacenters, cloud, connectiviteit en digitale diensten.’
Groeiende vraag, beperkte uitbreiding
Volgens Prins groeit de vraag naar internationale dataverbindingen structureel, maar blijft de infrastructuur daarbij achter. ‘Als je niet investeert in de infrastructuur, ebt dat vanzelf langzaam weg’, zo vertelt hij. ‘Wat wij nu zien, is dat het aantal Nederlandse kabels niet meer groeit en dat de vervanging van verouderde kabels maar minimaal is.’
Er is actieve regie en planning nodig om ruimte te houden voor deze cruciale infrastructuur
‘De twee kabelsystemen die recent zijn aangelegd, hebben nog wel bandbreedte over, maar lang niet zoveel dat we daar de groeicijfers mee kunnen bedienen.’ De gevolgen daarvan zijn volgens Prins niet direct zichtbaar voor eindgebruikers, maar wel degelijk merkbaar op systeemniveau: ‘Je zal het als gebruiker niet meteen merken, maar organisaties die grote hoeveelheden data en snelheid nodig hebben, zoals de industrie, wetenschap en financiële instellingen, gaan dat wél merken.’
Minimaal twee nieuwe open intercontinentale zeekabels nodig
Volgens experts moeten er in Nederland nieuwe zeekabels komen op transatlantische routes en richting het Verenigd Koninkrijk. De Zeekabel Coalitie benadrukt dat minimaal twee nieuwe open intercontinentale zeekabels nodig zijn om aan de groeiende vraag naar dataverkeer tot 2035 te kunnen voldoen.
Huidige zeekabels komen aan in IJmuiden, Zandvoort, Castricum, Domburg, Callantsoog en de Eemshaven. Recent zijn er drie nieuwe kabels naar het Verenigd Koninkrijk aangeland of aangekondigd: de Scylla-kabel in IJmuiden, de Zeus-kabel in Zandvoort en de BT North-kabel in Callantsoog. De IOEMA-zeekabel zal bij Scheveningen/Den Haag aan land komen met een landingsstation bij Greenhouse Datacenters in het Westland.
Ingewikkeld proces
De aanleg van zeekabels is een fysiek en complex proces. De ligging van Nederland speelt daarin een complicerende rol. De Noordzee is een van de drukst gebruikte zeegebieden ter wereld. Scheepvaart, visserij, windparken, olie- en gasinfrastructuur en bestaande kabels concurreren allemaal om dezelfde ruimte. ‘Het is een soort Kalverstraat’, aldus Prins. Dat maakt het plannen en aanleggen van nieuwe kabelroutes ingewikkeld en tijdrovend.
Daar komt bij dat kabels in Nederland over het hele traject beschermd moeten worden. In tegenstelling tot diepere zeegebieden moeten ze hier vaak worden ingegraven of extra worden afgedekt om beschadiging te voorkomen. Dat maakt projecten duurder en technisch uitdagender.
Ook regelgeving speelt een rol. Vergunningstrajecten zijn complex en vereisen afstemming tussen verschillende overheden en sectoren. Volgens Prins wordt daar inmiddels wel vooruitgang geboekt, bijvoorbeeld door eerder in het proces mee te denken over mogelijke routes.
Big Tech neemt het initiatief
Big Tech-partijen zoals Microsoft, Amazon, Meta en Google werpen zich momenteel op als grote investeerders van de zeekabels, vertelt Rick Pijpers. Hij is als bestuurslid van de Nederlandse Soevereine Datacenter Coöperatie (NSDC) dagelijks bezig met het onderwerp. Die verschuiving in eigenaarschap van zeekabels heeft ertoe geleid dat het digitale ecosysteem anders verdeeld is. ‘Zo’n 70 procent van de zeekabels is in Amerikaanse handen. Dat is wel volledig uit balans en daar moeten we iets aan doen. Het betekent namelijk dat infrastructuur minder open voor gebruik wordt en vaker in dienst staat van individuele partijen.’
'Als je zelf niet meedoet, heb je geen controle over waar zeekabels landen'
Ruben van der Zwan
Waar kabels landen, ontstaat bedrijvigheid
De locatie waar zeekabels aan land komen, is bepalend voor de ontwikkeling van digitale ecosystemen. Ruben van der Zwan, CEO van Greenhouse Datacenters, legt uit waarom. ‘Waar grote hoeveelheden internetverkeer landen, ontstaan datacenters. Als er geen zeekabels aanlanden in je land, sta je twee-nul achter.’ Volgens hem dreigt Nederland zijn wereldwijde koploperspositie in de digitale economie te verliezen als het niet actief investeert. ‘Andere partijen in de wereld leggen wél zeekabels aan. Als je zelf niet meedoet, heb je geen controle over waar zeekabels landen.’ En dat heeft een kettingreactie tot gevolg: ‘Je verliest dan niet alleen je landingsplek, maar ook de datacenters.’
Greenhouse Datacenters is een beoogd landingstation in Nederland voor het IOEMA-project: een initiatief om de huidige positie van Nederland in de digitale economie te behouden. Het realiseert een ultramoderne, AI-compatibele glasvezelverbinding met hoge capaciteit tussen de vijf belangrijkste Noord-Europese markten. Over een afstand van 1600 kilometer worden Nederland, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Denemarken en Noorwegen rechtstreeks met elkaar verbonden, terwijl ook de verbinding met Frankrijk wordt onderzocht.
Pijpers en Van der Zwan leggen uit hoe het initiatief tot stand kwam: ‘Wij zagen vrij snel: de door de Europese Unie aangekondigde AI-factories komen in Scandinavië en andere Noord-Europese landen te staan. We moeten zorgen dat die kabel ook in Nederland landt.’ Daarbij werd er eerst gekeken naar concrete bestaande infrastructuur. ‘De datacenters van Greenhouse liggen relatief dichtbij de kust. Dat zou een perfecte landingsplek kunnen zijn’, aldus Pijpers. ‘De financiering blijft een uitdaging. Er wordt nu gekeken naar Europese subsidies.’
‘De Fransen trekken gewoon de portemonnee. Duitsland zegt: dit gaan we doen. En Nederland zegt: “We hebben geen geld”’
Rick Pijpers
Nederland wacht af
Volgens zowel Prins, Van der Zwan als Pijpers is Nederland de afgelopen jaren te passief geweest in het inspelen op deze ontwikkelingen. ‘Dan overkomt ons van alles en sta je achter’, zegt Van der Zwan. Pijpers ziet duidelijke verschillen met het beleid dat in andere Europese landen rondom zeekabels gevoerd wordt. Hij lijkt er zelfs met enige jaloezie naar te kijken. ‘De Fransen trekken gewoon de portemonnee. Duitsland zegt: dit gaan we doen. En Nederland zegt: “We hebben geen geld”.’
© iBestuur
Klik om te vergroten
AI verandert de spelregels
De opkomst van AI vergroot de druk op internationale connectiviteit. Volgens Pijpers ontstaat een nieuwe geografische verdeling van infrastructuur: de zware AI-rekenkracht komt straks vooral te staan op plekken waar veel en goedkope stroom is, zoals in Scandinavië. Daar worden de grote berekeningen gedaan. Maar juist de toepassingen die veel gebruikt worden, zoals chatbots, draaien dichter bij huis en moeten snel reageren.
Het komt erop neer dat er voortdurend data heen en weer wordt gestuurd tussen deze plekken. En daarvoor zijn snelle verbindingen nodig, zoals zeekabels. Zonder die verbindingen dreigt Nederland een minder centrale rol te krijgen in toekomstige digitale ketens.
Soevereiniteit
De discussie over zeekabels raakt ook aan digitale soevereiniteit. Volgens Van der Zwan gaat het niet over voor of tegen Amerikaanse technologie. Het gaat vooral over alternatieven en keuzemogelijkheden hebben. ‘We zijn na jaren door gemakzucht vergeten na te denken over onze digitale weerbaarheid. Wat doe je als de geopolitieke omstandigheden veranderen?’ Digitale soevereiniteit definieert hij als keuzevrijheid. ‘Dat je niet afhankelijk bent van één partij of één land, maar dat je altijd alternatieven hebt.’
'Je moet het zien als bruggen die economieën met elkaar verbinden'
Martin Prins
Geen los dossier
Een belangrijk punt dat alle geïnterviewden maken, is dat zeekabels niet los gezien kunnen worden van andere ontwikkelingen. Van der Zwan: ‘Het is geen geïsoleerd onderwerp. Zeekabels gaan hand in hand met datacenters, AI en de digitale economie.’ Volgens hem vraagt dat om een integrale benadering: ‘Kijk niet geïsoleerd, maar als totale investering in de digitale economie.’ Ook Prins gebruikt een beeld om dat te verduidelijken: ‘Je moet het zien als bruggen die economieën met elkaar verbinden. Als je die niet onderhoudt of uitbreidt, dan stokt het verkeer.’ En verzwakken deze economieën.
Onvoldoende aandacht
Hoewel het bewustzijn groeit, vinden de geïnterviewden dat de urgentie nog onvoldoende wordt vertaald in concrete actie. In de politiek wordt er weinig gesproken over zeekabels. Barbara Kathmann, die tijdens Prinsjesdag 2025 nog een zeekabelhoedje droeg om aandacht te vragen voor het onderwerp, geldt als een positieve uitzondering.
Volgens Pijpers ontbreekt het in de politiek aan een duidelijke lange termijnvisie op digitale infrastructuur. Er wordt onvoldoende vooruitgekeken naar de impact op economie en werkgelegenheid. ‘De politiek reageert te veel op kortetermijnontwikkelingen en kan meer strategisch sturen op de lange termijn.’ Prins deelt die oproep aan bestuurders: ‘Neem digitale infrastructuur serieus en zorg ervoor dat je je verdiept in wat dat betekent voor Nederland.’
Dit artikel is ook gepubliceerd in iBestuur Magazine #59 van juni 2026
Nog geen (gratis) online abonnement? Klik HIER
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Typisch voorbeeld van een generiek vraagstuk dat de noodzaak van de Digitale Transformatie onderstreept. Democratische landen hebben steeds meer moeite met het aanpakken van complexe, multidisciplinaire vraagstukken die domeinoverstijgend en transnationaal zijn. Komt voort uit de inherente structuur van democratische systemen die gericht zijn op consensus en daardoor vaak traag zijn in het reageren op snelle veranderingen. Tel daar de traditionele functioneel-hierarchische structuren bij op en het dan heb je netwerken nodig en geen besluitvormingssilo's. Traditionele governance-structuren zijn nooit ontworpen voor de snelheid en complexiteit die dataficering met zich meebrengt. Besluitvormingsprocessen in democratieën zijn doorgaans gefragmenteerd, met afzonderlijke ministeries en agentschappen die moeite hebben om effectief samen te werken aan geïntegreerde oplossingen. Wat weer organisaties zijn die kampen met een verouderde arbeidspopulatie, verouderde IT en een 'wie is d'r van' bias onder druk van Bounded Rationality cultuur. Onderzoek uit de bestuurswetenschappen wijst op het gebrek aan goed functionerende multidisciplinaire netwerken binnen overheidsstructuren. Niet zo gek dus dat het lastig is om domeinoverstijgende problemen aan te pakken, vooral wanneer deze problemen wetenschappelijke, technologische, economische en sociale dimensies omvatten. Van wie is een kabel? Wat gaat er door die kabel? Wie betaalt die kabel? Wat je gebeurt er als er iets met de ene kabel gebeurt wat impact heeft op een andere kabel (combinatorische effecten/ketting reacties). Wie pakt die risico's? Transnationale problemen vereisen internationale samenwerking, maar democratische landen zijn vaak terughoudend om soevereiniteit op te geven, wat de samenwerking bemoeilijkt. Probeer je reiskosten naar Brussel maar eens terug te krijgen. Pak dan een werkveld met snelle technologische veranderingen, zoals dataregulering en infrastructuurbeheer en ... succes.
De opkomst van dataficering heeft geleid tot een dynamische omgeving waarin gegevensstromen en digitale technologieën zich veel sneller ontwikkelen dan beleidsmakers kunnen bijhouden. Je krijgt dan werkgroepjes die 'erover gaan' maar er gaandeweg achter komen dat zaken waar je OOK rekening mee moet houden gedaan worden door andere werkgroepjes die weer onder ander mandaat en budget net andere dingen doen. Wie gaat DAAR dan weer over? Democratische processen zijn vaak niet flexibel genoeg om snel beleid aan te passen aan deze veranderingen, wat leidt tot een reactieve in plaats van proactieve houding. Wie de bal pakt, pakt ook de rekening.
Dan is het makkelijker om te zeggen dat je 'geen geld hebt', maar geld is niet echt het issue. Het issue is kennis(sen), lef, ondernemerschap, ervaring in multidisciplinaire samenwerking, flexibele beleidsvorming en effectieve internationale samenwerking. Allemaal essentieel om adequaat te reageren op de uitdagingen van de moderne, data-gedreven wereld. Dan kun je 'de politiek' wel vragen, maar die gaat over het WAT en niet over het HOE. Dit vraagt aanpassing en daarmee (digitale) TRANSformatie.
Voor dit onderwerp zou dit een mooi onderwerp zijn voor het NEPTARGOS programma (Nautical Empowerment for Proactive Threat Analysis and Resilience with Guardian Oversight Systems) Dat is WEL multidisciplinair en multinationaal.