‘In Nederland staat de politie niet boven de wet’
De Nationale Politie won vrijdag de publieksprijs van de Big Brother Awards 2025, voor het monitoren van activisten via sociale media en hen vervolgens thuis opzoeken, zonder wettelijke grondslag. Aan iBestuur vertelt de functionaris gegevensbescherming (FG) van de politie waarom ze de prijs persoonlijk kwam ophalen.
Met de Big Brother Awards vraagt burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom jaarlijks aandacht voor personen, bedrijven en overheden die een grove inbreuk hebben gemaakt op onze communicatievrijheid en privacy. Geen prijs die je trots op de schoorsteenmantel zet, kortom. Maar voor Marjolein Louwerse, naast FG van de politie ook columnist voor Binnenlands Bestuur, is het wel essentieel dat de politie de award in ontvangst neemt. ‘Het is een belangrijke prijs,’ zegt ze. ‘With great power comes great responsibility. Daar hoort bij dat je je publiek als organisatie kunt verantwoorden.’
‘With great power comes great responsibility. Daar hoort bij dat je je publiek als organisatie kunt verantwoorden.’
Marjolein Louwerse
Een FG houdt intern toezicht op de naleving van de algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en de Wet politiegegevens (Wpg), maar is zelf niet verantwoordelijk voor de beslissingen die de organisatie neemt. In het geval van de Nationale Politie is dat de korpsleiding. ‘Ze vonden het jammer dat zowel Janny Knol, de korpschef, als de plaatsvervangende korpschef Wilbert Paulissen er echt niet bij konden zijn die avond,’ vertelt Louwerse.
Werkwijze aangepast
In, 2012, toen de politie ook een Big Brother Award ontving, nam Paulissen, als toenmalig hoofd van de landelijke recherche, de prijs persoonlijk in ontvangst. Ditmaal deed hij dat digitaal. Paulissen zei dat het goed is dat er kritisch meegekeken wordt naar het handelen van de politie. ‘En ik vind het ook mooi om hier te melden dat we op basis van die kritische blik onze werkwijze aangepast hebben en hier nu anders mee omgaan,’ voegde hij eraan toe.
Louwerse betrad het podium voor een korte reflectie. Dat was niet zonder risico, zegt ze zelf. ‘Het kan uitstralen dat de FG aanvaart dat ze beter haar best moet doen om te zorgen dat de politie niet over de schreef gaat. Ik heb duidelijk gemaakt dat ik niet verantwoordelijk ben voor de beslissingen van de politie. Als intern toezichthouder geef ik ook geen mening over de reden van nominatie en het winnen ervan.’
Ongewone staatsvorm
In plaats daarvan herinnerde Louwerse haar publiek eraan dat in Nederland niemand boven de wet staat, ook de politie niet. Dit is vrij uitzonderlijk: het aantal democratische rechtsstaten in de wereld neemt af. Volgens het V-Dem Institute van de Universiteit van Götenborg is het aantal landen dat als een volledige, liberale democratie wordt beschouwd, gedaald naar 29 landen in 2024, waarmee de democratische rechtsstaat wereldwijd de minst 'gewone' staatsvorm is.
Aan welke wetten is de Nederlandse politie gebonden? De meeste mensen weten wel dat de politie niet zomaar ergens mag binnenvallen of geweld mag toepassen. Minder bekend is dat de politie zich ook moet houden aan regels bij het verwerken van persoons- en politiegegevens; niet alleen aan de AVG, maar ook de Wpg, de Wet politiegegevens. ‘De wijze waarop we omgaan met informatie is zeker in deze tijd superbelangrijk. En de regels waar wij ons aan moeten houden zijn dat dat dus ook,’ zegt Louwerse. ‘Gegevens beschermen’ is een werkwoord, benadrukte ze in de reflectie. ‘Een inspanning en balansoefening die nooit af is.’
‘De wijze waarop we omgaan met informatie is zeker in deze tijd superbelangrijk. En de regels waar wij ons aan moeten houden zijn dat dat dus ook.’
Marjolein Louwerse
Burgerrechten
Binnen de politie druppelen inmiddels de reacties binnen op het winnen van de prijs. Vaak hoort ze ‘dapper dat je hem bent gaan halen’. Dat vindt ze zelf niet. ‘Bits of Freedom is een organisatie die opkomt voor burgerrechten en de opdracht van de politie is om burgerrechten te faciliteren. Het is een breed gevoeld sentiment binnen de organisatie dat als mensen hun recht op demonstratie willen uitoefenen, wij ervoor zijn om dat te faciliteren.’
Je kondigde aan dat je de trofee, en de zorgen die ermee samenhangen, zal meenemen naar Den Haag. Wat ga je er nu mee doen?
‘Ik blijf het aankaarten tot op het hoogste niveau. Ik zoek naar een goed moment om hierover in gesprek te gaan, waarbij ik begrijp dat de scope van de korpsleiding groter is dan alleen de naleving van de Wpg, of alleen een Big Brother Award.’
Award voor Belastingdienst
De expertprijs van de Big Brother Awards 2025 ging naar de Belastingdienst voor het onrechtmatig inzetten van algoritmes. Een positieve prijs was er voor onderzoeksplatform BOOS (BNNVARA), voor het creëren van bewustwording voor de rechten van kinderen in familievlogs. Ook techexpert Bert Hubert viel in de prijzen, vanwege zijn strijd voor digitale soevereiniteit.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.