Van Huffelen maakte begin 2024 bekend zelf te stoppen met X. Een discussie over een mogelijk rijksbreed vertrek speelde echter al maanden eerder, dat blijkt uit interne documentendie zijn vrijgegeven na een beroep op de Wet open overheid (Woo).
Negatieve reacties op X grote aanjager van bereik overheidscommunicatie
Voormalig staatssecretaris Alexandra van Huffelen stelde al in 2023 de vraag of de hele Rijksoverheid moest stoppen met X. Haar ambtenaren waarschuwden voor haatzaaiende berichten, desinformatie en de risico's voor overheidscommunicatie. Toch wilde de communicatieafdeling het platform behouden vanwege het grote bereik, dat opvallend genoeg vaak werd aangejaagd door negatieve reacties.
In een interne e-mail van 13 oktober 2023 staat dat de staatssecretaris die ochtend had gevraagd het gebruik van het platform te bespreken. Aanleiding waren berichten dat overheidsorganisaties in Duitsland afscheid namen van X. ‘De vraag is wat wij zouden moeten doen? Wanneer zou bijvoorbeeld het moment kunnen komen dat wij ook (overheidsbreed) hiermee stoppen?’, schrijft een ambtenaar over haar verzoek. Van Huffelen opperde bovendien een bijeenkomst met journalisten om hierover van gedachten te wisselen.
Waarschuwingen voor haat en desinformatie
In een beslisnota van 7 december 2023 zetten ambtenaren de risico's van het platform uiteen. Ze wijzen op de toename van haatzaaiende berichten die de Europese Commissie had gesignaleerd. Ook beschrijven ze hoe grote bedrijven als IBM en Apple hun advertenties hadden teruggetrokken nadat reclame was aangetroffen bij berichten waarin Adolf Hitler en het Derde Rijk werden verheerlijkt. De Europese Commissie had zelf eveneens besloten voorlopig niet meer op X te adverteren, vanwege het risico op reputatieschade.
De ambtenaren waarschuwden dat overheidsberichten naast illegale of zeer ongewenste uitingen konden verschijnen. Daardoor viel volgens hen niet uit te sluiten dat communicatie over beleid haar doel voorbij zou schieten om burgers objectief te informeren. Binnenlandse Zaken had de reactiemogelijkheden onder berichten van het ministerie zelf al eerder uitgeschakeld. Ook bleek er al geruime tijd geen contactpersoon bij X bereikbaar, waardoor de coalitie PersVeilig niet met het platform kon spreken over online bedreigingen van journalisten.
De zorgen hadden ook betrekking op de invloed van sociale media op het politieke debat. In de nota wordt verwezen naar het onderzoek Spelen met Vuur, over de wisselwerking tussen de Tweede Kamer en sociale media bij het aanwakkeren van woede. Daaruit blijkt volgens de ambtenaren dat X geen representatieve afspiegeling van de samenleving vormt. Het netwerkcluster rond Forum voor Democratie vertegenwoordigde volgens het onderzoek 17,93 procent van het onderzochte X-netwerk, tegenover 7,82 procent voor het cluster rond centrumrechts en traditionele media, waaronder VVD en CDA.
Negatieve reacties vergroten bereik
Tegelijkertijd bleek juist de negatieve aandacht op X een belangrijke aanjager van het bereik van Van Huffelen. Volgens de interne nota bereikte een normaal bericht ongeveer tweeduizend mensen, met uitschieters tot 150.000. Die pieken werden volgens ambtenaren veelal veroorzaakt door mensen die zich negatief uitlieten over de overheid, vooral over digitalisering, uitgaven aan de Caribische eilanden en dienstreizen van de staatssecretaris. Tussen juli en december 2023 registreerde haar account een gezamenlijk bereik van 1,67 miljoen. X was daarmee het belangrijkste kanaal voor haar beleidscommunicatie. Onder de volgers bevonden zich veel journalisten en deskundigen op gebied van digitalisering. De ambtenaren constateerden bovendien dat nieuws vaak als eerste op X werd gedeeld, waardoor het platform moeilijk te missen was voor de overheid.
Over de vraag hoe met deze afhankelijkheid moest worden omgegaan, verschilden de beleidsdirectie Digitale Samenleving en de directie Communicatie van mening. De beleidsdirectie adviseerde om alleen nog berichten op X te plaatsen die ook op Rijksoverheid.nl verschenen, de reactiemogelijkheid uit te schakelen en niet meer te adverteren. De communicatieafdeling wilde juist doorgaan met het delen van berichten over de activiteiten van Van Huffelen, naast haar aanwezigheid op Mastodon en LinkedIn. Anders dreigde zij een belangrijk publiek te verliezen.
Mastodon als alternatief
Als alternatief werd Mastodon genoemd, een opensourceplatform dat volgens de ambtenaren beter aansloot bij de publieke waarden die Binnenlandse Zaken wilde uitdragen. In november 2023 hadden 21 overheidsorganisaties een account aangemaakt op de eigen Mastodonserver van de overheid en hadden vijftien andere organisaties belangstelling getoond. Het grote publiek was er volgens de ambtenaren echter nog nauwelijks te vinden. Uiteindelijk besloot Van Huffelen in januari 2024 zelf afscheid te nemen van X.Het werd geen rijksbreed besluit.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.