Wij zien dat bij Cybersoek, een maatschappelijke organisatie die zich al 25 jaar inzet voor mensen die dagelijks ervaren dat digitale dienstverlening niet aansluit op hun leven. Dat mensen vervolgens vastlopen, komt niet door een gebrek aan vaardigheden, maar doordat digitale technologie (dus ook AI) te vaak ingericht is op economische winst in plaats van op de autonomie van mensen.
AI-cursus lost digitale uitsluiting niet op
AI-geletterdheid is geen plicht maar een kans, schreef digitaal strateeg Stephan Makatita op 21 juni in Trouw. Volgens Makatita leidt AI-vaardigheid namelijk, zonder daar overigens in zijn artikel bewijs voor te leveren, tot meer zelfredzaamheid voor de burger. Makatita betoogt dat onze overheid daarom het voorbeeld van Singapore moet volgen en Nederlandse burgers AI moet leren. In theorie is dit een mooi verhaal, maar in de praktijk blijkt dat juist het omgekeerde gebeurt: mensen verliezen hun zelfredzaamheid door het opgedrongen gebruik van technologie.
Geen quick fix
Hier is geen quick fix voor. Wil je als overheid bijdragen aan de zelfredzaamheid van burgers, dan is het belangrijk om kennis te hebben van de dagelijkse realiteit van mensen. Want als je weet dat een internetabonnement voor mensen onbetaalbaar kan zijn, laat staan dat zij om de zoveel jaar een nieuwe telefoon of laptop nodig hebben om veilig gebruik te kunnen blijven maken van software; als er wantrouwen is over de redenen achter de inzet van technologie; of als mensen keer op keer slechte ervaringen hebben en er geen mens beschikbaar is om dat op te lossen - kom dan maar eens aanzetten met een online AI-cursus. Dat lost natuurlijk niets op. Was digitale zelfredzaamheid maar zo eenvoudig.
Als de samenleving in technologie investeert, moet er tegelijk ook in mensen geïnvesteerd worden.
AI wordt steevast gepresenteerd als een technologie die de samenleving onherroepelijk zal veranderen. Als dat inderdaad waar is, dan is het belangrijk om daar de volgende vragen te blijven stellen: wie bepaalt eigenlijk hoe we veranderen, wie moet zich daartoe aan wie aanpassen, en waarom? De hang naar efficiënte bedrijfsvoering maakt dat mensen zich moeten aanpassen aan de manier waarop overheden en bedrijven hun dienstverlening hebben ingericht, ook wanneer die niet aansluit op hun leven. Waarom ligt de ontwikkelopgave steeds bij mensen, en niet bij organisaties die digitale routes ontwerpen en verplicht stellen? Makatita’s idee van een AI-cursus voor iedereen ontslaat de overheid juist van de verplichting om na te denken over passende dienstverlening voor iedereen.
Volgens Christine Dedding, hoogleraar Ethiek, Recht en Medical Humanities aan Amsterdam UMC, rust digitale inclusie op meer dan vaardigheden alleen. Vaardigheden zijn één bouwsteen, naast toegang tot een werkend apparaat en betaalbaar internet, vertrouwen, een netwerk van mensen bij wie je terecht kunt en menselijke ondersteuning. Met andere woorden: als de samenleving in technologie investeert, moeten er tegelijk ook in mensen geïnvesteerd worden.
Als wij digitale uitsluiting serieus willen aanpakken, dan heeft een AI-cursus dus de minste prioriteit.
Doe dit door plekken in te richten waar mensen samen hun weg kunnen vinden in alles wat online geregeld moet, begeleid door professionals en ondersteund door vrijwilligers en deelnemers. Waar mensen komen om iets te brengen en om iets te halen. Dat kán deelname aan een cursus zijn, maar ook een laptop kopen voor twintig euro, advies krijgen over betaalbaar internet of hulp bij het online invullen van een formulier. Dit is een plek waar je juist niet zelfredzaam hoeft te zijn, maar waar je samen je weg vindt in de wereld die digitaliseert. Want soms heb je iets niet, weet je iets niet, kom je er alleen niet uit, ben je misschien zelfs opgelicht. En dat is geen tekortkoming waar jij alleen iets aan moet doen.
Als wij digitale uitsluiting serieus willen aanpakken dan heeft een AI-cursus dus de minste prioriteit. Er is eerder een cursus nodig die uitlegt wat digitale ongelijkheid is, hoe dat ontstaat en hoe je dat verhelpt. Want let wel: volgens onderzoek van Ipsos I&O zijn voor 3,8 miljoen mensen in Nederland de randvoorwaarden om hun weg te vinden in een samenleving waarin steeds meer digitaal geregeld wordt, nu niet op orde. De introductie van AI in de samenleving, om nog verder te digitaliseren, brengt risico’s met zich mee. Dat risico mogen wij niet bij de burger leggen. Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de overheid en technologiebedrijven om een sterke, zelfstandige en weerbare samenleving te helpen creëren. Dat doen zij dus niet door zich op individuen te richten, maar door gemeenschappen te helpen opbouwen.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.