Om minder afhankelijk te worden van Amerikaanse leveranciers, kiest de overheid voor een Nederlandse leverancier, die vervolgens wordt overgenomen door een Amerikaans bedrijf. Recent gebeurde dit met Solvinity, het platform waarop DigiD en andere overheidsdiensten draaien. Eerder was het al de beurt aan Zivver, een dienstverlener voor beveiligde e-mail. Wat is dan nog de waarde van kiezen voor Europese alternatieven?
Beschermd eigenaarschap behoedt overheid voor verrassing
De overheid stuit op een terugkerend probleem. Wat heeft het voor zin om met het oog op digitale autonomie te kiezen voor Nederlandse en Europese bedrijven, als die vervolgens worden opgeslokt door Amerikaanse bedrijven? Volgens een groep experts ligt de oplossing in beschermd eigenaarschap.
Er is een oplossing voor dit probleem, stelt een groep ondernemers, investeerders, wetenschappers en experts op het gebied van digitale infrastructuur. Dinsdag overhandigden ze een position paper aan leden van de Vaste Kamercommissie voor Digitale Zaken. Daarin poneren ze dat de overheid beschermd eigenaarschap onderdeel moeten maken van het digitaal overheidsbeleid.
Beheerstichting
De voorgestelde oplossing gaat uit van steward-ownership. Steward-ownership is een ondernemingsvorm waarbij zeggenschap en economisch eigendom van elkaar gescheiden zijn, zodat een onderneming zich optimaal kan richten op zijn doelstelling. Een beheerstichting neemt de rol van enig of controlerend aandeelhouder op zich. De beheerstichting is een aandeelhouder met een langetermijnperspectief. Verkoop van aandelen valt buiten de doelstelling. Daarmee is de onderneming structureel beschermd tegen ongewenste overnames.
Op dit moment speelt de eigendomsstructuur van een bedrijf vaak nog geen rol in de aanbestedingspraktijk.
De term beschermd eigenaarschap komt uit de koker van twee rijksambtenaren. Zij riepen in januari al op in iBestuur om dit als selectiecriterium mee te wegen in aanbestedingen.
Op dit moment speelt de eigendomsstructuur van een bedrijf vaak nog geen rol in de aanbestedingspraktijk. Het doet meestal niet ter zake of er een private equitygroep achter een bedrijf zit, die uit is op winst door verkoop van het bedrijf, of dat het gaat om een social enterprise of steward-owned bedrijf, zoals een rentmeester-vennootschap. De rentmeestervennootschap wordt een nieuwe rechtsvorm voor steward-ownership en maakt het makkelijk voor ondernemingen om voor beschermd eigenaarschap te kiezen.
Ingebouwde beperking
Er is geen nieuwe wetgeving of een aandeelhoudersrol voor overheden nodig om beschermd eigenaarschap in het overheidsbeleid op te nemen, betogen de opstellers van de position paper. Bij aanbestedingen kan de overheid voortaan verplicht toetsen of er beperkingen zijn voor het overdragen van een meerderheid van de zeggenschap over het bedrijf. Zijn die beperkingen onafhankelijk geborgd? Ook kan de overheid nagaan of de controlerende meerderheid zich bij besluitvorming richt op de (maatschappelijke) doelstelling van de onderneming. Allemaal direct toepasbare vragen binnen het bestaande aanbestedingsrecht.
Wereldwijd wordt steward-ownership toegepast om eigenaarschap te beschermen, bijvoorbeeld door berichtendienst Signal, zoekmachine Ecosia en mailprovider Proton. Niet toevallig allemaal digitale dienstverleners die privacy en onafhankelijkheid hoog in het vaandel hebben staan. Maar ook grote Deense bedrijven als speelgoedmerk Lego, dakramenfabrikant Velux en rederij Maersk zijn steward-owned. In Nederland zijn er meer dan 150 steward-owned bedrijven, waaronder digitale dienstverleners.
De position paper bevat drie aanbevelingen:
1. Strategie en beleid: Maak beschermd eigenaarschap onderdeel van strategie en beleid op het gebied van digitale soevereiniteit en autonomie, waaronder de Nederlandse Digitaliseringsstrategie. Bepaal voor welke onderdelen van onze digitale infrastructuur beschermd eigenaarschap relevant is.
2. Aanbesteding: Maak beschermd eigenaarschap een verplicht criterium bij aanbestedingen van vitale digitale infrastructuur.
3. Faciliteren: Versnel de uitwerking van de rentmeestervennootschap, zodat ondernemers eenvoudig voor beschermd eigenaarschap kunnen kiezen en klanten kunnen herkennen welke leveranciers het model toepassen.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.