Rijk gaat afhankelijkheden bij IT-inkoop aanpakken

Digitale strategische autonomie staat hoog op de politieke agenda deze dagen. In het debat in de Commissie Digitale Zaken van 29 januari jl. werden kritische vragen gesteld over de wijze waarop de overheid IT inkoopt. Demissionair staatssecretaris Van Marum antwoordde de Kamer dat de nieuwe rijksbrede IT-sourcingstrategie, onderdeel van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie, hier een antwoord op geeft.

De strategie en bijbehorende instrumenten moeten organisaties in staat stellen om een sterkere regie op digitale autonomie, soevereiniteit en digitale veiligheid te organiseren. Tegelijk behouden de ministeries hun bestuurlijke verantwoordelijkheid. De nieuwe aanpak is bedoeld als kader en hulpmiddel, geen centralistische overname. Het doel is juist samenwerken vanuit gemeenschappelijke uitgangspunten, met ruimte voor maatwerk waar dat nodig is.

Zes kerndoelen

De strategie formuleert zes kerndoelen. Allereerst: betrouwbare publieke dienstverlening. Dat betekent stevigere contracten, betere monitoring en tijdige signalering van kwetsbaarheden zodat diensten niet onnodig onder druk komen te staan. Ten tweede: meer digitale autonomie en soevereiniteit. De overheid wil helderder in kaart hebben waar data staat, welke ketens lopen en welke partijen echte sleutelrollen vervullen. Interoperabiliteit en transparantie in de keten krijgen prioriteit.

Verder wil het Rijk slimmer samenwerken. Veel organisaties lopen tegen dezelfde vragen aan, maar pakken die nu vaak versnipperd aan. Door vraag, kennis en contracten te bundelen kun je beter onderhandelen, risico’s spreiden en besparen, is de gedachte. Ook meer inzicht in afhankelijkheden is een doel: er komt een rijksbreed overzicht van wie wat levert en welke onderdelen kritiek zijn, zodat concentratierisico’s eerder zichtbaar worden.

Flexibele contractvormen, gezamenlijke regie en kennisdeling moeten het makkelijker maken om nieuwe technologieën verantwoord in te zetten. En ten slotte: bestaande best practices binnen het Rijk worden actief gedeeld, zodat succesvolle aanpakken sneller opschalen.

Center of Excellence

Hoe ziet de uitvoering eruit? Het plan bestaat uit vijf concrete stappen. De Handreiking IT‑sourcing wordt opnieuw opgezet als dé praktische gids met stappenplannen, checklists en keuzemodellen. Daarnaast komt er een Center of Excellence (CoE), een kenniscentrum en hulplijn voor rijksorganisaties die helpt bij complexe sourcingvraagstukken en standaarden ontwikkelt.

Voor risicovolle thema’s zoals cloudcontracten, vendor lock‑in en gegevensbescherming komen er specifieke richtlijnen. Die gaan verder dan algemene adviezen en worden afgestemd met toezichthouders en juristen, zodat ze direct toepasbaar zijn bij inkoop en uitvoering.

Belangrijk is ook de bouw van een rijksbrede monitoringsfunctie: een centraal register met IT‑sourcingcontracten en leveranciersdiensten, proceslijnen voor vroegtijdige signalering en duidelijke escalatieroutes. Met zo’n overzicht kun je sneller bijsturen als zich concentraties of kwetsbaarheden voordoen. Ook wordt onderzocht of strategisch productmanagement, vergelijkbaar met strategisch leveranciersmanagement, een goede manier is om risico’s te beheersen.

Stapsgewijze uitbreiding naar medeoverheden

De strategie start bij het Rijk zelf (exclusief zbo’s) en wordt daarna stapsgewijs uitgebreid naar zelfstandige bestuursorganen, Hoge Colleges van Staat en medeoverheden. Daarmee sluit het plan aan op de Nederlandse Digitaliseringsstrategie en Europese doelstellingen rond digitale publieke diensten en soevereiniteit, aldus het rapport. De verdere uitwerking wordt t.z.t. samen met de betrokkenen van het desbetreffende plateau opgepakt.