Vermeulen schetste dat afhankelijkheden van buitenlandse techreuzen vaak onvoldoende in beeld zijn. Scenario’s als het blokkeren van toegang, prijsverhogingen of heimelijke toegang tot data maken duidelijk hoe groot de risico’s zijn. Hij toonde instrumenten om dit in kaart te brengen, zoals SEAL-niveaus (0–5), cloudanalyses per laag en het DICTU-toetsingsinstrument.
Soevereine techgiganten of open ecosystemen?
Tijdens het Congres Digitale Soevereiniteit & Overheid van iBestuur stond een sessie met Erik Vermeulen en Anna van den Breemer-Kleene in het teken van een urgente vraag: hoe krijgt de overheid grip op haar digitale afhankelijkheden?
Capaciteitsvraagstuk
Ook is er een groot capaciteitsvraagstuk. De benodigde expertise om digitaal autonoom te worden is aanwezig in Nederland, maar is vaak versnipperd over organisaties en op kleine schaal. De uitdaging voor de overheid ligt dus in het bundelen van kennis en het investeren in menskracht. Het is volgens Vermeulen een misverstand dat er in Nederland geen IT-kennis aanwezig is. Zo is Nederland de uitvinder van Bluetooth, is het ver met quantumtechnologie en herbergt het ASML. Het verschil zit met name in schaal: waar Nederland uitblinkt in technologische niches, kunnen partijen in de VS als geen ander opschalen.
Moeten organisaties zelfstandig initiatieven nemen, of juist wachten op een gezamenlijke architectuur?
In dat kader werd ook gesteld dat de overheid mogelijk op zoek moet naar een ander type IT’er dan nu gebruikelijk is: eigenwijs, technisch diepgaand en minder gericht op standaardplatforms. In de zaal werd verwezen naar het profiel van IT’ers van vijftien jaar geleden, die destijds vaak buiten de boot vielen omdat ze niet graag met dominante oplossingen zoals Microsoft werkten. In de discussie ontstond snel consensus dat prioriteit moet liggen bij het beschermen van de meest kwetsbare data. Ook werd benadrukt dat alternatieven alleen kansrijk zijn bij voldoende schaal en financiering.
Beeld: Robert Tjalando
Vanuit de zaal klonk kritiek op het huidige gebruik van grote technologieplatforms. Organisaties betalen voor omvangrijke softwarepakketten, terwijl slechts een beperkt deel wordt benut: ‘Functionaliteiten waar we nog geen 10 procent van gebruiken, maar wel fors voor betalen.’ Meer focus op wat daadwerkelijk nodig is, zou complexiteit en afhankelijkheid kunnen verminderen.
Snelheid of samenwerking?
Een belangrijke vraag is of snelheid of juist samenwerking voorop moet staan bij digitaal autonoom worden. Moeten organisaties zelfstandig initiatieven nemen, of juist wachten op een gezamenlijke architectuur? Het ontbreken van duidelijke blauwdrukken werd benoemd: ‘We krijgen nog niet gedefinieerd hoe we dit goed doen.’
Tegelijkertijd werd gewaarschuwd voor stilstand als iedereen blijft wachten op Nederlandse of Europese consensus. Sectorale oplossingen werden genoemd als mogelijke middenweg: deze zijn sneller te organiseren dan Europese trajecten, maar met meer schaal dan individuele initiatieven. Daarbij werd ook benadrukt dat er niet per se een nieuwe Europese techreus hoeft te ontstaan; eenvoudiger en gerichter organiseren kan ook effectief zijn. Ook de rol van open source kwam aan bod. Hoewel er initiatieven zijn, ontbreekt het vaak aan structurele ondersteuning en opschaling. Samenwerking met bestaande communities en gerichte financiering werden genoemd als noodzakelijke stappen.
Morgen beginnen
Tot slot werd de vraag aan het publiek opgeworpen of Nederland actief moet investeren in eigen technologische ‘parels’ of juist marktneutraal zou moeten blijven. Er klonk in de reacties een duidelijke oproep tot actie: zonder investeringen en regie bestaat het risico dat afhankelijkheden slechts verschuiven in plaats van verdwijnen. De sessie eindigde met een praktische insteek: maak keuzes, stel eisen in aanbestedingen, investeer in personeel en organiseer samenwerking. Of, zoals in de zaal werd gesuggereerd: begin morgen al.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.