Open source heeft ondersteunend ecosysteem nodig

OSPO’s worden op verschillende niveaus ingesteld. Zo kent de Europese Commissie al enige tijd een Open Source Policy Office (OSPO), getrokken door de Nederlander Gijs Hillenius. Bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is een Open Source Program Office ingericht om opensourcewerken binnen het departement te stimuleren en te organiseren. Dit BZK‑OSPO is onderdeel van de CIO‑organisatie en erd eerst getrokken door Gina Plat en staat nu onder de bezielende leiding van Boris van Hoytema. Ook kennen we in Nederland het Nederlands OSPO‑kennisnetwerk (OSPO‑NL), een community die is gestart door onder andere Alliander, Belastingdienst, Kadaster, gemeente Amsterdam, provincie Zuid‑Holland en VNG Realisatie.

Onderzoek: zes archetypen

In een recent Europees onderzoek is gekeken naar hoe overheidsorganisaties in de praktijk een OSPO opzetten. De onderzoekers identificeerden een reeks terugkerende patronen - zes archetypen - die vastleggen hoe deze capaciteiten worden georganiseerd en opgeschaald. Deze archetypen bieden, samen met beleidsaanbevelingen, handvatten voor hoe publieke organisaties hun eigen OSPO’s kunnen vormgeven. ‘Samen laten deze archetypen zien hoe open source-capaciteit niet alleen binnen één organisatie wordt gebouwd – maar gezamenlijk en over netwerken van actoren heen’, schrijft Johan Linåker, senior onderzoeker bij het RISE onderzoeksinstituut Zweden.

In plaats van een one-size-fits-all-model ontstaat het beeld van een ecosysteem:

• Nationale OSPO's die strategie vormgeven en hergebruik op nationale schaal mogelijk maken
• Instellingsgerichte OSPO's die interne capaciteiten opbouwen voor individuele organisaties
• Lokale overheid OSPO's die dienstverlening en innovatie stimuleren in gemeenten en regionale overheden
• Verenigingsgebaseerde OSPO's die middelen bundelen over de publieke sector, vooral gemeenten
• Academische OSPO's die open source koppelen aan open wetenschap aan universiteiten en onderzoeksinstituten
• Actoren uit het maatschappelijk middenveld die hiaten aanvullen die niet door de publieke sector worden vervuld

Obstakels zijn niet technisch

Een belangrijke conclusie uit de studie is dat de belangrijkste obstakels zelden technisch zijn. Ze gaan over kennis, cultuur en middelen. En precies daar spelen de OSPO's een rol als enablers en change agents.

Voor mensen werkzaam in de publieke sector hebben de onderzoekers een aantal praktische tips:

• Zorg dat beleidsambities institutionele steun krijgen om werkelijkheid te worden
• Het opbouwen van gedeelde capaciteiten - over organisaties heen - is vaak effectiever dan alleen werken
• Samenwerking tussen niveaus (lokaal, nationaal, EU) en sectoren (academische wereld, maatschappelijk middenveld, industrie) is essentieel
• Begin vanuit je eigen context, verbind je met anderen en ontwikkel je geleidelijk