Tweede Kamerlid Barbara Kathmann wil dat mensen onze overheid vertrouwen

Kom bij Kathmann niet aan met het verwijt dat ze Kamervragen zou stellen of moties zou indienen voor de bühne. 'Als het over digitale soevereiniteit gaat, zeg ik er altijd bij: “Gaan we helemaal los van de Amerikanen? Nee, en dat hoeft ook niet. Gaan we dat morgen doen? Nee, absoluut niet, dat kan niet. Wat wel realistisch is, is dat we morgen stappen gaan zetten, bijvoorbeeld door in kaart te brengen waar de belangrijke processen zitten." We moeten targets stellen, zoals dertig procent onafhankelijk van de Amerikaanse cloud in 2030.' Maar hoeveel zin heeft zo’n target nou als de overheid niet eens weet hoeveel er op dit moment in de cloud staat? 'Dat is nou net het erge, dat ze dat niet eens weten. Je moet gewoon weten waar je data staan.'

Stresstest

Net voor het interview is haar motie aangenomen om de cloud even uit te schakelen, bij wijze van stresstest. Ze is er opgetogen over. 'Wat gebeurt er als de cloud het niet doet? Waar kun je niet meer bij? Ga dat nou eens testen. Zo krijg je waardevolle informatie waarmee je weer stappen kan zetten.' Op haar bureau ligt het boek ‘Voorbereid’, waarin jurist Ot van Daalen beschrijft hoe de NS na een stroomuitval de grootste moeite had om de systemen weer op te starten. De computers stonden dag en nacht aan, waardoor niemand de wachtwoorden nog kende. Ze knikt instemmend. 'Je moet dus ook vooral niet op woensdagochtend de hele overheid uitzetten. Doe die stresstesten gewoon op kleine schaal.'

Digitale autonomie

Het coalitieakkoord staat vol ambities over digitale autonomie. Er is een staatssecretaris Digitale Economie en Soevereiniteit, die de Nederlandse Digitaliseringsstrategie en de digitale dienst onder zich heeft. Ook de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gaat over een deel van de digitale overheid. 'In het vorige kabinet hadden we in ieder geval een toegewijde staatssecretaris. De knip is best ingewikkeld. En als je het debat wilt aanzwengelen over de Belastingdienst, dan moet je niet bij de staatssecretaris voor Soevereiniteit zijn, maar word je doorverwezen naar Financiën.'

Hoe de ambities gerealiseerd worden zonder extra middelen? 'Ook weer totaal onduidelijk. De hoop is gevestigd op een deel van de plus op het defensiebudget. Dat zal onder andere gaan naar cyberveiligheid, weerbaarheid en dus ook strategische autonomie. Alleen tasten we volledig in het duister hoeveel dan, wat dan.'

De begrotingsbehandeling noemt ze heel teleurstellend, al werd er wel aan duidelijk verwachtingsmanagement gedaan. 'Er werd gewoon heel strak gezegd: er is geen geld gereserveerd, punt. Dan denk ik: dan moet je het ook niet opschrijven. Het is niet eerlijk dat je tegen elkaar wordt uitgespeeld. Ik vind het ook niet leuk om de hele tijd de Belastingdienst aan te pakken. Ik wil juist dat mensen onze overheid vertrouwen.

Digitale Dienst

Het snel optuigen van de Digitale Dienst is volgens Kathmann een belangrijke voorwaarde voor meer digitale onafhankelijkheid. De Digitale Dienst moet ministerie-overstijgend werken, zorgt dat er integraal wordt aanbesteed en ingekocht en dat standaarden rijksbreed worden toegepast. Ze hoopt ook dat de Dienst iedereen zal huisvesten met kennis van zaken. ‘Een promotie voor een techie betekent nu vaak dat je vijftig man gaat aansturen. Maar je wil eigenlijk dat zo iemand alleen maar techneut en kennishouder is, steeds hoger in de boom aan tafels zit en daar zegt wat we wel en niet gaan doen.’

Met behulp van de Digitale Dienst kan de rijksoverheid een hefboom vormen voor Europese en Nederlandse alternatieven voor Big Tech. ‘Maak van de overheid de lancerende en leidende klant van Nederlandse en Europese spullen, zodat we digitaal onze broek beter kunnen ophouden.’ Ook hier geldt: begin klein, start bijvoorbeeld met een afdeling van een ministerie, en leer van de ervaringen.

Dit is een verkorte versie van het interview dat geplaatst is in iBestuur Magazine #58 van april 2025.