Overslaan en naar de inhoud gaan
(advertentie)

‘Door transparant te zijn investeer je in betrouwbaarheid’

Drie heren op een rij
V.l.n.r. Michiel Grauss, Remco Tijssen en Hans Rijs - Martijn Bennis

Bodegraven-Reeuwijk maakt het liefst alles actief openbaar, ook als het schuurt. Burgemeester Michiel Grauss, wethouder Remco Tijssen en griffier Hans Rijs zien openheid als een investering in vertrouwen. Met AI wil de gemeente het werk doen waarvoor ze de mensen niet heeft.

'We proberen ons raadsinformatiesysteem zo op te bouwen dat alles wat we hebben actief gepubliceerd wordt', zegt griffier Hans Rijs. Burgemeester Michiel Grauss gaat nog een stap verder. Bij een beladen dossier wacht hij niet af tot er Woo-verzoeken binnenkomen, want die komen er toch. 'Laten we gelijk de documenten beschikbaar maken, in plaats van afwachten.'

Burgemeester Grauss: 'Moderne restaurants hebben een open keuken. Je laat zien hoe je aan het koken bent. Door transparant te zijn investeer je in betrouwbaarheid. Als dingen goed gaan, valt het niet op. Maar als het moeilijk wordt, is dat de reserve waar je op teert.'

Wethouder Remco Tijssen formuleert het praktischer. Een open overheid maakt besluitvorming zichtbaar, en dat 'niet alleen over het uiteindelijke raadsbesluit dat genomen wordt, maar vooral wat de weg is geweest om tot dat besluit te komen.' Welke informatie is gebruikt, wie was erbij betrokken, welke keuzes zijn gemaakt?

'De stap om te zeggen dat iets niet goed gegaan is en daarvoor verantwoordelijkheid te nemen, dat is onlogisch in Den Haag'

Michiel Grauss, burgemeester Bodegraven-Reeuwijk

Dat er in de keuken ook wel eens iets misgaat, ondervond het nieuwe college deze zomer. Informatie over de loonsom van de gemeente was in februari al bekend, maar bleef intern hangen en bereikte de raad niet. Het college ontdekte dat in juli. Binnen een week ging alles naar buiten, met de expliciete erkenning dat het college het eerder had moeten weten en daarvoor verantwoordelijk is. 'Ergens hoop je dat die openheid niet wordt afgestraft. En dat is ook niet gebeurd.'

Tegen de bestuurlijke reflex in

Grauss weet dat dit tegen de bestuurlijke reflex ingaat. 'De stap om te zeggen dat iets niet goed gegaan is en daarvoor verantwoordelijkheid te nemen, dat is onlogisch in Den Haag. Maar het is wel heel gezond om het te doen, als je er tenminste van leert. Ook in de beantwoording van schriftelijke vragen merkt Tijssen het verschil. Vroeger werd een ‘nee’ eerst in wolligheid verpakt. 'Nu zeggen we eerst nee, en geven dan een toelichting.' Grauss: 'Soms is ‘nee, we weten het niet’ ook een antwoord.'

Openheid aan de voorkant

'Bij een Woo-verzoek bellen we altijd met de verzoeker', aldus Grauss. 'Je moet met elkaar in gesprek gaan, zodat je weet hoe je de verzoeker zo goed mogelijk kan helpen. En soms moet je ook een grens trekken. Zoals bij een nieuw Woo-verzoek over de begraafplaats – waar volgens complotdenkers kinderen liggen die slachtoffer zijn van satanisch misbruik, red.) Dan zeggen we: 'ga maar naar de rechter, dit gaan we niet doen, dat zorgt voor te veel pijn bij de betrokken ouders.' Het duidelijkste voorbeeld van een open houding is wat Grauss 'ons Champions League-dossier' noemt. De gemeente gaat een vaste locatie inrichten voor honderd minderjarige asielzoekers van het COA, en daarnaast een vaste locatie voor honderd arbeidsmigranten. De besluitvorming loopt al zo’n twee jaar. Na bezwaren van de provincie nam de raad onlangs opnieuw een besluit, aangenomen met een tweederdemeerderheid.

'Toen ik de verklaring open overheid las, realiseerde ik me dat we nog wat stappen moeten zetten'

Remco Tijssen, wethouder in Bodegraven-Reeuwijk

Juist bij zo’n dossier kiest Grauss voor openheid aan de voorkant. 'We weten dat het ingewikkeld is en dus kan je gewoon van tevoren al het dossier aanmaken.' Namen van jongeren worden natuurlijk niet gepubliceerd, maar de rest wel. Hij leende het idee van de burgemeester van Wassenaar om twee keer per jaar een rapportage van alle incidenten te publiceren. 'Als je honderd minderjarigen hebt, gaat er weleens wat mis. Maar door dat te rapporteren, ontstaat er ook een rust.'

Maar openheid is meer dan documenten publiceren. Toen het COA in september een open dag hield, ging Grauss zelf huis aan huis flyeren. 'Een rondleiding helpt, het vraagstuk krijgt een gezicht. Niet iedereen wordt dan ineens voorstander en dat hoeft ook niet. Ik vind wel dat je als burger een morele plicht hebt om je te informeren.'

Van losse stukken naar een verhaal

Toch is de gemeente er nog niet. 'Toen ik de verklaring open overheid las, realiseerde ik me dat we nog wat stappen moeten zetten', zegt Tijssen. Raadsinformatiebrieven en raadsstukken worden al volop gepubliceerd, maar de samenhang ontbreekt. Een inwoner ziet niet hoe een project begon, wanneer de inspraak was en hoe daarna het plan ontstond. 'Dat soort tijdlijnen kennen we niet. Dat moeten we gaan neerzetten, wil openheid betekenisvol worden.'

Volgens Rijs wordt daar al aan gewerkt, met een dossiermodule in het informatiesysteem Qualigraf. 'Als je alles maar ergens in een bak zet, dan weet niemand iets meer.' Bij de dossiers met de meeste belangstelling wil de gemeente daarom toegankelijke sets samenstellen. Rijs wil daar AI voor gebruiken. De gemeente doet mee aan een koplopersgroep over AI en open overheid en werkt samen met de AI-fabriek. De vraag is: 'Hoe kunnen we uit die hele massa informatie die er is begrijpelijk, maar wel volledig informeren?' Daar zit een spanning in. 'Het risico van duiding is dat je ook gaat beïnvloeden. En het risico van alles maar geven is dat niemand meer iets weet.'

'Het risico van duiding is dat je gaat beïnvloeden. En het risico van alles maar geven is dat niemand meer iets weet'

Hans Rijs, griffier in Bodegraven-Reeuwijk

Klein maar innovatief

Vooroplopen zit in het DNA van de gemeente, vertelt Rijs. 'We waren een van de eerste gemeenten ter wereld en de 1e in Nederland die tijdens corona digitaal vergaderden. Dat was nog voordat de tijdelijke wet er was.'
Grauss, die tot 2022 wethouder in Rotterdam was, ziet het verschil tussen een grote stad en de gemeente waar hij nu burgemeester is vooral in de nabijheid tussen bestuur en bewoners. In Rotterdam zitten 45 raadsleden voor 650.000 inwoners, hier 25 voor zo’n 37.000. 'De afstand voor een inwoner om in te spreken of om iets te vinden is hier vele malen kleiner. Dus dit is qua democratie gezonder.' Rijs merkt het in de snelheid. Toen hem werd gevraagd of de burgemeester en de wethouder aan de Verklaring open overheid wilden meewerken, liep hij dezelfde middag even binnen. 'Hoe groter je organisatie is, hoe meer lagen ertussen zitten.' Tijssen ziet ook de keerzijde. Met nieuwe dingen experimenteren gaat snel, maar het documentmanagementsysteem eronder is 'ouderwets en traag', en dat vervang je als kleine gemeente niet zomaar.

Tijd voor de telefoon

Hier komt AI weer in beeld. 'We hebben geen tachtig man die dat even kunnen gaan doen', zegt Rijs. Tijssen experimenteert er zelf al mee. 'Van zondag op maandag wordt automatisch mijn overdrachtsdossier bijgewerkt. Alle stukken die publiek zijn, worden daaraan toegevoegd, met tijdlijntjes.' Voorlopig noemt hij het ‘nog een hobbyprojectje’. Rijs brengt ambtenaren en raadsleden die thuis of op het werk met AI experimenteren bij elkaar, en wil daarna een professionele partij laten bouwen.
De prioriteit van de gemeente is het AI-project voor open overheid. Daarna volgen andere processen, zoals het schrijven van beleidsstukken en de beantwoording van schriftelijke vragen. „We hopen al vóór 2030 een eind op weg te zijn’, zegt Rijs. 'En dan krijg je de tijd om de telefoon op te nemen als iemand belt, omdat de beleidsambtenaar niet bezig is met het zwartlakken van e-mails en het zoeken in mappen.' Het ideaal: iemand gaat naar de website, typt een vraag in en krijgt de informatie die hij zoekt. Het mooiste zou zijn, zegt Rijs, als er aan het eind van deze periode geen Woo-verzoeken meer binnenkomen, 'omdat alles bij ons gewoon te vinden is.'

  • Michiel Grauss (ChristenUnie) is sinds 16 januari 2023 burgemeester van Bodegraven-Reeuwijk. Daarvoor was hij tot 2022 wethouder in Rotterdam.
  • Remco Tijssen (Burgerbelangen Bodegraven-Reeuwijk, BBR) is sinds 3 juni 2026 wethouder in Bodegraven-Reeuwijk. Zijn portefeuille omvat financiën, jeugdzorg, Wmo, jongeren- en ouderenbeleid, gezondheid en welzijn, preventie en de coördinatie van de digitalisering van de dienstverlening. Hij was eerder gemeenteraadslid.
  • Hans Rijs is sinds 1 januari 2011 griffier van de gemeenteraad van Bodegraven-Reeuwijk. Daarvoor was hij vanaf 2007 griffier van de voormalige gemeente Reeuwijk.

Dit interview vond plaats in het kader van de ontwikkeling van een Verklaring Open Overheid. De gemeente Bodegraven-Reeuwijk is een van de overheidsorganisaties die deze verklaring op 1 december tijdens het Festival ZO zal ondertekenen.

Plaats een reactie

U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.

Melden als ongepast

Door u gemelde berichten worden door ons verwijderd indien ze niet voldoen aan onze gebruiksvoorwaarden.

Schrijvers van gemelde berichten zien niet wie de melding heeft gedaan.

(advertentie)

Bevestig jouw e-mailadres

We hebben de bevestigingsmail naar %email% gestuurd.

Geen bevestigingsmail ontvangen? Controleer je spam folder. Niet in de spam, klik dan hier om een account aan te maken.

Er is iets mis gegaan

Helaas konden we op dit moment geen account voor je aanmaken. Probeer het later nog eens.

Maak een gratis account aan en geniet van alle voordelen:

Heb je al een account? Log in

Maak een gratis account aan en geniet van alle voordelen:

Heb je al een account? Log in