Maar ik ken dit verhaal. Na veertig jaar in de IT ken ik het van binnen en van buiten.
E-overheid, de Digitale Agenda, NUP, SSC-ICT: de ambitie was telkens dezelfde. Meer samenwerken, meer standaardiseren, meer centraliseren. En toch staat elke nieuwe coalitie weer met hetzelfde plan te zwaaien. Niet omdat de mensen falen, maar omdat de volgorde keer op keer verkeerd is.
Eén Rijksdienst kan werken. Maar begin bij de basis.
Het kabinet heeft gelijk. Iedere Nederlander wil een overheid die slagvaardiger is, minder uitgeeft en beter samenwerkt. AI en standaardisering als antwoord op die vraag zijn geen verkeerde keuzes. De richting klopt. *
Want een nieuwe stuurgroep is sneller opgericht dan een oude afgebouwd. Een nieuwe regel bijverzinnen gaat sneller dan een bestaande laten verdwijnen. En centraliseren is iets heel anders dan samenvoegen.
Eén Rijksdienst bouwen op twaalf+ verschillende datalandschappen lost niets op
Twaalf ministeries betekent tientallen jaren aan eigen systemen, eigen definities, eigen koppelingen en eigen gewoonten. Als je die samenvoegt zonder eerst de basis op orde te brengen, verplaats je de rommel. Je krijgt één grote chaos in plaats van tien (redelijk) beheersbare. En AI? AI werkt alleen als de onderliggende data klopt, er sprake is van consistente naamgeving en toegankelijk is. Zonder dat fundament is AI geen strategisch instrument, maar een duur experiment.
Wat moet er dan eerst gebeuren? Naar mijn idee zijn er drie stappen die niet overgeslagen kunnen worden.
- Stap één: weet welke data je hebt
Dat klinkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk is het bij de meeste overheidsorganisaties nog steeds niet op orde. Welke gegevens bestaan er, waar staan ze, wie is er verantwoordelijk voor en wat betekenen ze precies? Zonder antwoord op die vragen is centraliseren bij voorbaat kansloos.
- Stap twee: zorg voor gedeelde definities
Een "inwoner", een "aanvraag", een "besluit": ieder departement heeft zijn eigen interpretatie. Zolang die definities niet geharmoniseerd zijn, praten systemen langs elkaar heen, ook al draaien ze op hetzelfde platform.
- Stap drie: ontsluiting via een API-first strategie of Model Context Protocol (MCP)
Maak data beschikbaar via gestandaardiseerde interfaces. Niet als eenmalig project, maar als structurele werkwijze. Pas als data vindbaar, toegankelijk en herbruikbaar is, kun je spreken van een fundament waarop verdere centralisering én AI daadwerkelijk kunnen landen.
Dit zijn bestuurlijke keuzes die op het hoogste niveau gemaakt moeten worden. Want zolang elk departement zijn eigen datahuishouding mag blijven inrichten, blijft "standaard en centraal, tenzij" een leuze zonder fundament.
Het goede nieuws is; we hebben de kennis en de technologie. En de urgentie wordt steeds voelbaarder. Wat ontbreekt is de bereidheid om eerst te investeren in wat onzichtbaar is, voordat je bouwt aan wat je wél kunt zien.
Ambitie is mooi. Volgorde is alles!
.
Marcel den Hartog is Trend & Development Expert bij Enable U, een Nederlandse IT-specialist op het gebied van integratie en datamanagement voor de publieke sector.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.