Het is zonder meer positief dat het wel of niet kunnen lezen van een document niet langer afhankelijk is van één softwareleverancier. Een formaat dat door een breed aanbod van leveranciers wordt ondersteund, is vooruitgang. Maar gaat de digitalisering hierdoor ineens sneller? Kunnen we efficiënter werken? Of, belangrijker nog: kunnen we efficiënter samen werken?
Open Overheid: Open is mooi maar Grenzeloos is beter
Op 23 maart werd officieel bekendgemaakt dat het Open Document Formaat (ODF) is opgenomen als verplicht standaardformaat binnen de Duitse Deutschland‑stack. Deze stack vormt het infrastructuurkader voor alle overheidsdiensten in Duitsland. Een mooie stap, en Nederland zal ongetwijfeld volgen. Maar is dit echt een stap in de goede richting?
Helaas is het antwoord “nee”. Het feit dat we documenten kunnen uitwisselen, betekent niet dat we ook op een gestructureerde, veilige en efficiënte manier gegevens kunnen delen. En juist daar wringt het op dit moment.
Wat als we beter gegevens konden combineren, zoals:
- Gegevens van de overheid, zorgverzekeraars en zorginstellingen die kunnen helpen zorgfraude aan te pakken
- Gegevens over de veiligheid van hulpverleners of die nu in de zorg, bij justitie of bij gemeenten werken
- Informatie die gemeente- en provincie overschrijdend is, zodat er sneller ingegrepen kan worden bij (natuur-) rampen
- Gegevens over milieu en landbouw
- Gegevens over vluchtelingen, statushouders, toestroom en beschikbare locaties.
Allemaal data die ervoor kan zorgen dat onze maatschappij een beetje efficiënter kan functioneren. Maar helaas ook allemaal gegevens die liggen opgeslagen bij tientallen verschillende organisaties. Allemaal in een eigen silo, allemaal met een eigen eigenaar (of niet) en vaak ingezet als een belangrijk middel om het bestaan van een afdeling of organisatie zeker te stellen.
Dat laatste wordt natuurlijk nooit zo expliciet gezegd. In plaats daarvan wordt de opmerking “dat is moeilijk, vanwege de AVG” regelmatig gebruikt om iets vooral níét te hoeven doen. Natuurlijk bestaan er standaarden zoals Common Ground en strategieën als “data ophalen bij de bron”. Toch blijkt keer op keer dat veel mensen hier nog nooit van hebben gehoord, of denken dat een eigen initiatief, het bekende not‑invented‑here‑syndroom, een betere oplossing biedt voor de huidige uitdagingen.
Ook Nederlandse standaard?
Het is goed dat ODF bestaat en het is verstandig om dit formaat zo snel mogelijk ook in Nederland als standaard te accepteren. Maar pak daarna meteen door. Stel een standaard verplicht, en kies dan gewoon voor Common Ground. Voor alle overheden: landelijk, provinciaal en gemeentelijk. Dan volgen ZBO’s, veiligheidsregio’s en waterschappen vanzelf. Ook zorginstellingen en andere partijen hebben dan geen excuus meer om gegevens onder zich te houden.
Het gaat al lang niet meer om de techniek; die werkt. Nu zijn de beleidsmakers aan zet om hun data, op een veilige manier, beschikbaar te stellen. Want open data klinkt mooi, maar levert alleen iets op als je je data ook echt durft los te laten.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Hoewel dit artikel een sterk en terecht pleidooi houdt voor de Common Ground-gedachte, is de vergelijking met het Open Document Format (ODF) een valse tegenstelling. Het vergelijkt in feite appels met peren: ODF is een bestandsformaat dat overheden beschermt tegen vendor lock-in bij documenten, terwijl Common Ground een architectuur is om data via API's soepel en gestandaardiseerd tussen systemen te laten stromen.
Beide zijn absoluut cruciaal voor een digitaal soevereine overheid, maar ze opereren op compleet verschillende lagen van de infrastructuur en lossen andere problemen op. Het is dus geen kwestie van de één die 'beter' of 'grenzelozer' is dan de ander, maar van twee onmisbare bouwstenen die naast elkaar moeten bestaan.
Sterker nog: in plaats van ODF als contrast te gebruiken, zou het (samen met open standaarden zoals PDF 2.0 volgens ISO 32000-2:2020 en bij voorkeur ook ePub 3.0) juist een fundamentele bouwsteen hóren te zijn bínnen die Common Ground-architectuur. Zodra die vloeiende data namelijk vorm krijgt als een tastbaar document voor de burger en het archief, zijn precies deze onafhankelijke formaten nodig om het ecosysteem écht open en toegankelijk te houden.
Ik heb nooit ODF en Common Ground willen vergelijken en als dat zo is overgekomen bij de lezers; mijn excuses.
Wat ik bedoelde is: beslissingen als de acceptatie ODF als standaard kunnen door een overheid gemaakt worden. Laten we in Nederland zo snel mogelijk het goede voorbeeld volgen, dat is al vast een beginnetje.
En met dat laatste bedoel ik ook echt, het is een voorbeeld van een stapje in de richting van standaardisering die ons allemaal moet gaan helpen zaken een beetje efficienter te doen. Er is geen sprake van óf het één, óf het ander.
Met grenzeloos bedoel ik dan ook letterlijk "zonder grenzen". Haal alle grenzen weg. Begin ergens, desnoods bij het documentformaat, maar begin. Erken dat die grenzen er zijn en maak stappen om ze weg te nemen. Maar stop met denken in silo's zoals dat nu nog steeds te vaak het geval is.