In het debat over openbaarheid van bestuur wordt regelmatig gerefereerd aan de frase ‘Sunlight is said to be the best of disinfectants’ (Judge Brandeis). Minder bekend is de uitspraak van voormalig Algemeen Rijksarchivaris Ton Ribberink: 'Openbaarheid scheidt de bouwers van de knoeiers'
Openbaarheid scheidt de bouwers van de knoeiers
De politiek doet er goed aan om de resultaten van de evaluatie van de Woo af te wachten, voordat er aan de Woo gesleuteld gaat worden, stellen Guido Enthoven, Serv Wiemers en Maarten Marx. Nu toegeven aan de krachten die openbaarheid van bestuur alleen maar als ‘corvee’ of uitvoeringslast zien, is prematuur en onverstandig.
Baten
Deze overweging is interessant in deze tussentijd op het gebied van openbaarheid. Waar er begin 2022 nog kamerbrede steun was voor de invoering van de Woo van alle politieke partijen in de Tweede Kamer (inclusief PVV, BBB, VVD, CDA), klinkt er steeds meer twijfel over nut, noodzaak en kosten van openbaarheid. Ambtenaren klagen over misbruik, omvangrijke verzoeken en hoge uitvoeringslasten. In 2026 staat de evaluatie van de Woo op stapel. Maar aan de formatietafel ligt het dossier op tafel, mede naar aanleiding van de brief aan de informateur van het ministerie van BZK.
Nu toegeven aan de krachten die openbaarheid van bestuur alleen maar als ‘corvee’ of uitvoeringslast zien, zou niet alleen prematuur zijn – de wettelijk afgesproken evaluatie zal komend jaar plaats vinden – het zou betrekkelijk onverstandig zijn. Niet alleen omdat een recent onderzoek van IMI en Open State Foundation de maatschappelijke baten van transparantie becijferde op 4.4 miljard euro.
Procesverbeteringen
Vooral ook omdat de waarde van openbaarheid nu ook bewezen wordt in het domein van openbaarheid zelf, als in een tekening van Escher, of in een fuga van Bach. Het Woo-dashboard van het ministerie van BZK houdt sinds begin 2024 de afhandeling van Woo-verzoeken per ministerie bij. Dat laat een interessant beeld zien. Een aantal procesverbeteringen werpen nu hun vruchten af. De afhandelingstijd gaat fors omlaag.
Klik om te vergroten
Opvallend: de verschillen tussen ministeries worden groter. Er ontstaat in het laatste half jaar een kopgroep van departementen - AZ, OCW, BZK, BZ, EZ, Defensie - die Woo-verzoeken relatief snel afhandelen (gemiddeld 50-100 dagen per verzoek) en een groep achterblijvers (J&V, Asiel en Migratie, KGG, SZW) die er veel langer over doen (gemiddeld 200-400 dagen per verzoek). Dat is toch interessant om te onderzoeken. Hoe zou dat nu komen, wat doen deze ministeries anders? Zijn er slimmere aanpakken die veel tijd kunnen besparen?
Evaluatie Woo
Een recente studie van ministerie van Financiën laat zien dat zoektijd tot 48 uur beperkt kan worden. Alles bij elkaar genomen is er alle reden om nu eerst de resultaten van de evaluatie van de Woo af te wachten, voordat er aan de Woo gesleuteld gaat worden. ‘Openbaarheid scheidt de bouwers van de knoeiers.’ Dat geldt niet alleen voor ministeries en ambtelijke afdelingen, maar ook en vooral voor bestuurders en voor het nieuwe kabinet Jetten.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.