In de Commissie Digitale Zaken nam Barbara Kathmann (PRO) het voortouw voor het verzoek aan de staatssecretaris. Zij trekt ook de voorbereidingsgroep voor de invulling van het rondetafelgesprek en de planning van activiteiten. De Commissie stemde 1 juli tijdens het procedureoverleg in met haar voorstellen.
Kamer wil vaart maken met de oprichting van de Nationale Digitale Dienst
De oprichting van de nieuwe Digitale Dienst staat volop in de belangstelling van de politiek. Die dienst moet zorgen voor meer samenhang en slagkracht in het ICT-landschap van de overheid. De Kamer wil na de zomer van het kabinet weten hoe de dienst er precies uit gaat zien en op welke termijn deze actief kan worden. De Commissie Digitale Zaken wil voor eind september hierover een brief van staatssecretaris Aerdts en meteen erna een rondetafelgesprek, een technische briefing én een notaoverleg.
September moet lukken. Eerder gaf Aerdts al aan nog voor de zomer een Kamerbrief te willen sturen en daadwerkelijk van start te gaan. Ze zal hierbij het advies van de (voormalige) NDS-raad volgen. Aerdts wil voorkomen dat de nieuwe dienst een extra managementlaag wordt. Het kabinet kiest nadrukkelijk voor een pragmatische aanpak. Waar het oorspronkelijke idee nog draaide om een krachtige centrale uitvoeringsorganisatie, krijgt de nieuwe dienst nu vooral een aanjagende en coördinerende rol. Volgens Aerdts is dat ook precies de bedoeling. ‘Het wordt echt de aanjager’, zegt ze. ‘Om dingen die misschien vastzitten los te krijgen. En om op een creatieve manier mee te denken.’
De Kamer wil dat in de brief wordt toegelicht hoe eerdere Kamermoties en -voorstellen zijn verwerkt. Na ontvangst van de brief over de Digitale Dienst wil de Kamer een technische briefing, een rondetafelgesprek en een nota-overleg inplannen.
Al veel over gesproken en geschreven
De basis voor de Digitale Dienst werd in december 2024 gelegd met een initiatiefnota van de Commissie Digitale Zaken 'Ons Digitale Fundament' met ambitieuze plannen om de digitale transformatie van de overheid te versnellen en de digitale overheid te verbeteren.
Dat de ambities wat te groot waren, werd al snel duidelijk. Diverse experts stelden vraagtekens bij de haalbaarheid van de plannen. Schieten ze hun doel niet voorbij, vroeg onder andere hoogleraar Wolfgang Ebbers zich af. Ook vanuit BZK klonken kritische geluiden. Daan de Koning, strategisch adviseur Digitale Transformatie, schreef op persoonlijke titel een artikel op iBestuur: 'Dit is een wensenlijstje van de ideale, digitale overheid, er is een sticker op geplakt met “Digitale Dienst” en het wordt gepresenteerd als een “oplossing”.' Hij vindt de ideeën over digitale overheid niet gek of verkeerd, maar hij twijfelt of deze ideeën bundelen via een Digitale Dienst de juiste oplossingsrichting is voor de geconstateerde problemen.
De dienst moet een overheidsbrede regiefunctie krijgen die samenwerking organiseert tussen bestaande uitvoeringsorganisaties, medeoverheden en marktpartijen.
Met het het advies Samen sturen, samen waarmaken! nam de (voormalige) NDS-Raad wat gas terug. De digitale dienst wordt als het aan de NDS-Raad ligt géén fusie van bestaande organisaties en ook geen centrale beheerorganisatie voor primaire proces-ICT. Ook moet de digitale dienst geen centrale bouwclub voor nieuwe ICT-systemen worden. De ontwikkeling en beheer van domeinspecifieke toepassingen zou bij de verantwoordelijke organisaties en programma’s moeten blijven liggen. De dienst moet een overheidsbrede regiefunctie krijgen die samenwerking organiseert tussen bestaande uitvoeringsorganisaties, medeoverheden en marktpartijen. De dienst moet sturen op standaardisatie, implementatie, adoptie en gezamenlijke marktbenadering.
De NDS-Raad kiest voor een federatief model. Wel waarschuwen ze voor het risico dat de Digitale Dienst een extra bestuurlijke overleglaag wordt zonder echte doorzettingsmacht. Daarom pleit het advies voor een combinatie van ondersteuning, normering en bestuurlijke escalatiemogelijkheden wanneer organisaties structureel afwijken van afgesproken standaarden.
Ron Roozendaal vindt het federatieve uitgangspunt verstandig. 'Eén monolithisch staatssysteem dat alles centraal bouwt, is precies de val waar het Britse National Programme for IT in liep: te centraal, te duur, zonder draagvlak', schrijft hij. Maar geef de dienst ook "maakkracht": 'Goed opdrachtgeverschap is niet alleen juridisch en financieel; het vraagt ook om inhoudelijke kennis en praktijkervaring.' En: 'Wie nooit zelf bouwt, kan niet beoordelen of een planning realistisch is, of een architectuur verstandig, of een leverancier de juiste keuzes maakt. De afhankelijkheid die dan ontstaat is het gevolg van het loslaten van eigen kennis en regie. Een Digitale Dienst die alleen regisseert, riskeert die fout te herhalen.'
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.