De stage is geweest, lang leve de stage

In januari van dit jaar presenteerde het nieuwe kabinet zijn coalitieakkoord met een ondubbelzinnige boodschap: digitale autonomie wordt het leidende principe voor de overheid. Het akkoord stelt heel duidelijk dat Nederland te afhankelijk is geworden van een klein aantal niet-Europese techreuzen, en kondigt een Europees gecoördineerde digitale infrastructuur aan waarbij strategische afhankelijkheden in cloud, data en cruciale systemen doelgericht worden afgebouwd. Om de ernst te onderstrepen introduceert het akkoord nationale stresstests voor de digitale weerbaarheid van de overheid. Maar onder die ambitie schuilt een vraag die in geen enkele tekst is opgenomen: wie gaat dat eigenlijk uitvoeren?

Vakmensen nodig

De cijfers zijn ongemakkelijk. Hogescholen en universiteiten zien hun budgetten onder druk staan: zowel in de Voorjaarsnota 2025 als in de Miljoenennota 2026 staan plannen om hen niet volledig te compenseren voor loon- en prijsstijgingen. Tegelijkertijd wijst het coalitieakkoord van januari 2026 nadrukkelijk op de aanhoudende tekorten in ICT en techniek. De vakmensen die we nodig hebben voor cloudsoevereiniteit, voor duurzame digitale dienstverlening en het verantwoord inzetten van AI moeten ergens leren. Maar waar precies, nu kantoorbanen voor starters door AI worden uitgehold en hogescholen klagen over uitgeklede praktijklokalen?

Stagiairs

Het is een vraag die we bij Cognizant niet zozeer beleidsmatig benaderen, maar al doende. Sinds 2019, oorspronkelijk via onze overname van digital agency Mirabeau, hebben we ruim vijftig studenten een plek geboden in onze Digital Studio in Amsterdam. Het merendeel betrof HBO-ICT-studenten van de Hogeschool van Amsterdam (HvA), daarnaast studenten van andere hogescholen en universiteiten. Geen koffiehaaltrajecten, maar serieus werk: van een AI-observability tool voor ons Agentic AI platform tot een GenAI-toepassing voor hyperpersonalisatie in de zorg. Eerder leverden onze specialisten een inhoudelijke bijdrage aan de ontwikkeling van het Hyperloop project van de TU Delft, en aan diverse IoT-prototypes in onze Makerspace.

Promotietrajecten

Daarnaast gaat ons AI reseach Lab wetenschappelijk een stap verder. Daar lopen sinds enige jaren promotietrajecten met universitaire partners, gericht op concrete uitkomsten in de vorm van wetenschappelijk onderzoek en patenten. Het is een andere snelheid dan de stagedynamiek, maar dezelfde gedachte: kennis ontstaat in een inspirerende omgeving waar onderzoekers en praktijkmensen samen zitten.

Sinds dit voorjaar zetten we deze werkwijze voort met het nieuwe studioprogramma van de HvA. Onder onze begeleiding is een groep HBO-ICT-studenten aan de slag met het thema GreenOps voor de publieke dienstverlening. Ze onderzoeken het onderwerp, brengen de maatschappelijke impact in kaart, analyseren energieverbruik en uitstoot van digitale systemen en ontwikkelen prototypes, dashboards en apps die deze inzichten toegankelijk maken voor burgers, buurten en gemeenten. Geen showcase, maar een open werkplaats in onze Digital Studio. Studenten werken er zij aan zij met onze mensen en zien van binnenuit hoe wordt nagedacht over digitale uitdagingen die er maatschappelijk toe doen.

Meedraaien

Wat hier eigenlijk gebeurt, verdient enige reflectie. De traditionele opvatting is dat het hoger onderwijs theorie levert, en het bedrijfsleven daarna de praktijk. Met het nieuwe studioprogramma speelt de HvA in op deze veranderende behoefte. Artificiele intiligentie heeft grote impact op de eenvoudige, repetitieve opdrachten waarmee jonge professionals tot voor kort hun carriere startten. Wie nu begint, krijgt vanaf dag één te maken met complexe vraagstukken. De rol die de stage tot voor kort vervulde, een veilige overgang van leeromgeving naar werkomgeving werkt zo niet meer. Of beter gezegd: ze werkt alleen nog als de stage zelf wordt heruitgevonden, als een plek waar studenten meedraaien aan complexe uitdagingen, rechtstreeks uit de praktijk.

De vraagstukken waar studenten in de verschillende HvA-studio’s mee worstelen, zijn precies de vraagstukken waarop gemeenten en uitvoeringsorganisaties zelf wervingsproblemen hebben. Wie zal straks de Europese cloudstrategie van uw organisatie vormgeven? Wie zal de CO₂-impact van uw IT-portfolio doorrekenen? Wij zien dat studenten die meewerken aan deze uitdagingen vaak een verrassend rijp oordeel ontwikkelen, juist omdat de frisse blik die zij meebrengen óns ook scherp houdt.

Natuurlijke wervingsroute

Niemand zal beweren dat één technologiebedrijf dat met studenten werkt het structurele vraagstuk van onderwijsfinanciering oplost. Dat is ook niet onze pretentie. Onze inzet is bovendien geen liefdadigheid: het levert ons nieuwe perspectieven op en is een natuurlijke wervingsroute voor jong talent. Maar het roept wél een vraag op die we beleidsmakers willen meegeven: wat als het opleiden van publieke professionals voor het digitale tijdperk niet langer een vraagstuk is van onderwijs óf praktijk, maar van een derde plek waar beide elkaar treffen?

Het HvA-studioprogramma is daarvan een vorm, een laboratorium in de oorspronkelijke betekenis van het woord, een plek om iets uit te proberen wat nog niet vaststaat. Wij geloven dat zulke verbindingen op meer plekken zouden moeten bestaan, en dat de publieke sector daarin een actievere rol kan spelen dan nu het geval is. Niet als afnemer van afgestudeerden, maar als opdrachtgever van leerprocessen.