In een beetje grote organisatie gaat er nu druk gebeld worden, maar met wat pech loopt dat niet soepel. Facilitair beheer meent dat het niet hun probleem is. We bellen de verhuurder, maar die zegt wel over de riolering te gaan, maar niet over de toiletten. Na een weekje driftig telefoneren, betrokkenheid van juridische zaken en escaleren, is uiteindelijk duidelijk wie erover gaat. Maar er is nog niks gebeurd, het toilet heeft in die week al duizenden liters water verspild en is niet bruikbaar.
Ben je van de IT of niet?
Gedonder op kantoor, de WC blijft maar lopen. Erger nog, hij trekt niet meer door. Strontvervelend!
Ondertussen heeft een handige collega zich gemeld. Hij zegt het toilet in tien minuten te kunnen repareren. Er is grote opluchting, maar al snel is er ook angst. Voor de reparatie moet hij in de muur aan de slag. En dat vinden we toch wel eng.
Helaas is inmiddels ook duidelijk dat de verantwoordelijke voor de toiletten in ieder geval de komende weken geen monteur kan leveren. Druk druk allemaal, en het is vakantietijd!
De directie vergadert inmiddels dagelijks over het toilet.
En nu? De directie vergadert inmiddels dagelijks over het toilet. Wie is er verantwoordelijk als onze handige collega schade veroorzaakt in de muur? En wat als hij gewond raakt, dekt de verzekering dat wel? En stel dat het toilet nu in plaats van in de pot in de muur gaat lekken, dan zijn we nog lang niet jarig! De uitbestede beheerpartner heeft ondertussen al laten weten dat hun klanten niet zelf mogen gaan hobbyen aan door hun beheerde installaties.
En de organisatie is toch wel erg gehecht aan juridische zekerheid. Het facilitair beheer is bij een partner belegd, waarmee het onderhoud is geborgd en er een hoop comfort is. Dus die partner gaan we niet tegen de haren instrijken, al leveren ze niet.
De druk loopt ondertussen op, het personeel wordt steeds ongelukkiger. Een senior beleidsmedewerker komt met een novum: misschien kunnen we het met beleid oplossen! Er wordt samen met personeelszaken een waiver gemaakt voor de handige collega. In de waiver staat dat hij zelf verantwoordelijk is voor schade, maar dat men zich ‘in zal zetten’ om hem bij te staan als de reparatie problemen oplevert. De handige collega gaat dit niet tekenen en heeft er na weken praten geen zin meer in.
In de waiver staat dat de handige collega zelf verantwoordelijk is voor schade, maar dat men zich ‘in zal zetten’ om hem bij te staan als de reparatie problemen oplevert.
Het is jammer van de inmiddels tienduizenden liters verspild water, maar je gaat maar naar een andere afdeling om je behoefte te doen. En na de zomer verschijnt een officiële monteur die ook niet erg handig is, een waterballet veroorzaakt, maar in de loop van de dag werkt het toilet weer bijna naar behoren!
In een parallel universum een paar gebouwen verderop:
Hetzelfde probleem, bij een bedrijf zonder ‘overlegtafels’, non-papers en pre-conceptadviezen, waar wel meerdere busjes voor de deur staan vol gereedschap.
Het toilet blijkt na het weekend door te lopen en niet meer door te spoelen. Een handige medewerker constateert dit, loopt naar de bus, pakt de juiste spullen, en om 09:30 uur is het probleem opgelost.
De directie heeft er nooit van gehoord. Honderden mensuren vergaderen en escaleren zijn voorkomen.
Het is enorm belangrijk ‘of je er van bent’ of niet
Hetzelfde speelt binnen de Nederlandse overheid. Alhoewel de overheid met ruime afstand de grootste Nederlandse informatieverwerker is en leunt op een haast onvoorstelbare hoeveelheid IT-systemen, zijn ze net zoals het eerste bovengenoemde bedrijf met hun IT: niet ons ding.
Ondanks dat er wat eigen expertise is, wordt die zelden gebruikt zelfs als het stuk is. Want men is er niet van. Forse stukken overheids-IT zijn op dit moment onbetrouwbaar en/of onwerkbaar. Maar er wordt niets opgelost. Wel heel druk vergaderd.
Er wordt niets opgelost. Wel heel druk vergaderd.
Binnen de overheid staat de IT vrijwel altijd op afstand. Het wordt daadwerkelijk geheel buiten de deur gedaan, of men stopt het in losse organisaties in aparte gebouwen, zoals Logius, DICTU of SSC-ICT. Deze organisaties zitten op hun beurt weer vol met extern personeel waar we niet in investeren of zelfs maar een band mee (mogen) opbouwen.
Ondertussen zijn er zat handige collega’s binnen de overheid die allerhande nijpende problemen in de Rijks-IT aan zouden kunnen pakken. Maar ze mogen niet. Het moet door de juiste structuren, het liefst via contracten met externe partijen. Geeft comfort.
Onze uitdagingen
De IT van de Rijksoverheid is in belangrijke mate niet toekomstvast meer. Er is sprake van een totale en complete afhankelijkheid van een klein aantal Amerikaanse leveranciers, en dat kan zo echt niet langer. En inmiddels vindt de overheid dat zelf ook, wat wel heel fijn is (hulde).
Om dit op lossen moet er tegen de stroom in gezwommen worden.
Maar om dit op te lossen moet er tegen de stroom in gezwommen worden. Dit vergt het terugpakken van controle over IT-systemen. Dat we bij een falend stuk IT niet weken gaan vergaderen en escaleren, maar waarbij we als het tweede bedrijf uit bovenstaande parabel mensen hebben met eigen gereedschap, die slepende problemen zelf aan kunnen pakken en vervolgens eventuele leveranciers kunnen aanspreken op hoe dit nou kon gebeuren.
In het coalitieakkoord stonden goede woorden over de nieuw te vormen Nederlandse Digitale Dienst (NDD). Nou hoorden we er lange tijd niet zoveel over en vervolgens lazen we dat de NDD toch met name ging ‘aanjagen’ en meedenken.
Zeer recent is daar weer een draai in gekomen en lezen we dat de NDD toch echt zelf aan de slag gaat met eigen IT’ers (kamerbrief).
Dat zou heel fijn nieuws zijn. Ik kan niet genoeg onderstrepen hoe belangrijk het is voor de overheid, als grootste werkgever en informatieverwerker, om IT te omarmen als een kernactiviteit, een activiteit waar men zelfstandig goed in moet zijn.
Want de nood is hoog!
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Herkenbaar, maar de techniek is niet het issue en ook niet de 'wie is ervan'.
Je wilt reorganisatieprincipes concreet uitvoeren die de overheid niet alleen effectief en responsief maakt, maar vooral toekomstbestendig en dat lukt niet met een handje trainees die binnen verouderde kaders appjes bakken waar niemand op zit te wachten.
Het is bekende politicologie dat een Staat onder druk terugvalt op de IJzeren Wet van de Oligarchie en zich laat verleiden tot centralisatie, standaardisatie en harmonisatie ... wat zich weer vertaalt in 'Wie is d'r van', wat zich vertaalt in Bounded Rationality.
Je oproep is er in feite een van decentralisatie en empowerment, maar dat zou betekenen dat beslissingen dicht bij de bron worden genomen. Onder vigerend mandaat-budget cultuur kan zich dat vertalen in een wildgroei aan 'eigenbaksels' dus dat kun je beter niet doen zonder een aantal strakke ontwerpprincipes. Je moet voor je aan de wc-pot gaat sleutelen ook de procedure kennen om eerst de hoofdkraan af te sluiten. Als de Staat directe probleemoplossing wil door interne middelen te benutten, geef mekaar dan een aflaat dat het niet zo gek is dat een functionele hiërarchie, daterend uit de vorige eeuw zich verslikt in de snelheid van vandaag. Het is tijd voor bewust herontwerp van processen en duidelijke rolverdelingen (wat veel verder gaat dan 'wie is d'rvan' maar meer leunt op cross-domein informatie gestuurd optreden met real time feedback loops). We leven in een tijd dat (autonome) AI agents zelfstandig allang (trans)acties initiëren, autoriseren én afwikkelen. Kijk alleen maar in de wereld van tokenisatie, Smart Contracts, real time payments etc. (https://www.2tokens.academy/) Die maatschappelijke realiteit valt samen met een wildgroei aan concurrerende standaarden, gefragmenteerde regelgeving en beperkte interoperabiliteit. Dat vereist concrete kennis, want de Staat is nog nauwelijks ingericht op interoperabiliteit, wat net zo goed de vermaledijde silo's, die transacties over platformen heen belemmeren, in stand houdt als ambtelijke inertie. Proprietary oplossingen domineren: grote spelers bepalen de facto standaarden die onderling niet uitwisselbaar zijn op systemen die mede zijn aanbesteed en waar je als overheid daarna niet meer aan mag zitten.
Dus goed plan om 'eigen' mensen te hebben, maar laten we niet vergeten dat die 'eigen' mensen dan wel zouden moeten werken op een manier waar je wat aan hebt, want de mensen die je NU nodig hebt, werken nooit bij jou. Het is niet voor niets dat even snel iemand inhuren die het wel kan (waar weer mandaat/budget voor nodig is) de facto sneller is voor de korte termijn, dan samen werken op een manier die ook voor de toekomst verstandiger is. Waar moeilijke concepten bij horen als Data Spaces, Real Time Compliance, Policy Defined Anything, Real Time Asset Management etc.
Er zit niet voor niets een stikker op de elektrische luchtverfrisser dat je je garantie kwijt bent als je er zelf de schroevendraaier in steekt. Dit is een Systeemvraagstuk.
Prachtig verhaal en een pijnlijke parabel. De problemen worden hier terecht neergezet als een gedrags- en cultuurprobleem. Maar gedrag en cultuur hebben ook oorzaken en onderstromen, en die ontbreken hier.
Volgens mij is een van de onderliggende oorzaken een pathologische risicoaversie.
Wat is het grote verschil tussen een overheid en een commercieel bedrijf? Stel je een commercieel bedrijf voor met een vergelijkbare risicoaversie bij haar medewerkers. Hoe lang overleeft dat bedrijf?
Kenmerkend voor overheidsorganisaties, en in het verlengde daarvan de overheids-IT, is dat ze er altijd zullen zijn. Er zijn geen essentiële bedreigingen, bedreigingen die het voortbestaan in gevaar zouden kunnen brengen. Er zal altijd een Belastingdienst en een Kadaster zijn. Er zal altijd voldoende budget zijn voor de lopende zaken.
Op falen staat straf (gedoe in de volksvertegenwoordiging) en er is geen enkele beloning voor verandering of innovatie.