De Europese Commissie presenteerde de CADA op 3 juni 2026. Het voorstel introduceert een Europees soevereiniteitskader voor clouddiensten aan de overheid, met vier zekerheidsniveaus. Ook moet de datacentercapaciteit in de EU binnen vijf tot zeven jaar minstens verdrievoudigen. Het voorstel ligt nu bij het Europees Parlement en de Raad.
UvA-juristen: Europese cloudwet laat afhankelijkheid van Big Tech grotendeels intact
De Cloud and AI Development Act (CADA) moet Europa minder afhankelijk maken van niet-Europese cloud- en AI-aanbieders. Maar het voorstel doet daar weinig aan, stellen onderzoekers van het Instituut voor Informatierecht (IViR) van de Universiteit van Amsterdam in een position paper. "Niet het industriebeleid dat de EU nodig heeft", luidt hun oordeel.
Onderzoekers van het Instituut voor Informatierecht (IViR) van de Universiteit van Amsterdam analyseerden het voorstel. Hun conclusie: de CADA maakt van digitale soevereiniteit vooral een kwestie van informatiebeveiliging, ondertussen hebben drie Amerikaanse hyperscalers meer dan 70 procent van de Europese cloudmarkt in handen. De overheidsinkoop wordt niet strategisch ingezet om een Europese digitale stack op te bouwen.
Hoge niveaus zijn uitzondering
De zekerheidsniveaus in de CADA lopen van 1 (licht) tot 4 (streng). Volgens de eigen impactanalyse van de Commissie valt 70 procent van de overheidstoepassingen onder niveau 1. Daarvoor volstaan dataopslag in de EU en naleving van de AVG en NIS2. Slechts 1 procent valt onder niveau 4, het enige niveau dat zeggenschap door een derde land uitsluit. Onderwijs, cultuur, media en bijvoorbeeld salarisadministratie belanden vrijwel automatisch op het laagste niveau.
De wet maakt van digitale soevereiniteit een kwestie van informatiebeveiliging, zonder dat gewerkt wordt aan Europese infrastructuur
Ook aan de eisen voor niveau 2 en 3 kunnen Big Tech-aanbieders volgens de onderzoekers grotendeels voldoen, bijvoorbeeld met toezeggingen zoals de Europese 'digital commitments' van Microsoft. Zelfs niveau 4 is niet onhaalbaar, omdat zeggenschap doorslaggevend is en niet eigendom.
De wet maakt van digitale soevereiniteit een kwestie van informatiebeveiliging, zonder dat gewerkt wordt aan Europese infrastructuur. De soevereiniteitscriteria noemen de auteurs "grotendeels performatief": de soevereiniteitscriteria wekken de indruk dat de afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven wordt aangepakt, terwijl ze die in de praktijk nauwelijks verkleinen.
De onderzoekers noemen het een gemiste kans dat er geen Europese voorkeursregels in de wet staan
Geen ruimte om strenger te zijn
Opvallend is dat overheden alleen naar beneden mogen afwijken van het voorgeschreven niveau, bijvoorbeeld als er geen geschikte aanbieder is of de kosten onevenredig hoog zijn. Een gemeente of ministerie mag geen strengere eisen stellen. Omdat de CADA voorrang krijgt boven de nieuwe Europese aanbestedingswet, kunnen overheden Amerikaanse aanbieders op niveau 1 en 2 bovendien niet uitsluiten. De onderzoekers noemen het een gemiste kans dat er geen Europese voorkeursregels in de wet staan.
Ze wijzen ook op juridische risico's. Het kernbegrip "bijdragen aan de handhaving van de openbare orde" is niet gedefinieerd. Daarnaast kunnen cloudaanbieders elke afwijking van het standaardtraject bij de rechter aanvechten, wat aanbestedingen kan vertragen. Voor niveau 1 volstaat een zelfbeoordeling door de aanbieder, en de nationale toezichthouders hoeven niet expliciet onafhankelijk te zijn.
Open source blijft optioneel
Maatregelen die lock-in kunnen verminderen, zoals een multi-cloudstrategie, "Europese meerwaarde" als gunningscriterium en het gebruik van open source, zijn in het voorstel vrijblijvend. De IViR-onderzoekers willen dat deze bepalingen ambitieuzer worden: open source first, Europese meerwaarde voor alle clouddiensten en standaard een multi-vendorstrategie.
Datacenters zonder duidelijke maatschappelijke afweging
Ook de versnelde bouw van datacenters krijgt kritiek. Duurzaamheid is maar één van vijf criteria voor 'strategische projecten', indicatoren voor hernieuwbare energie ontbreken en milieueffectrapportages kunnen lichter worden. Volgens de auteurs onderbouwt de Commissie niet waarom datacenters voorrang moeten krijgen bij water, energie, grond en netcapaciteit. Ook ontbreekt een koppeling tussen meer datacenters en echt soevereine rekenkracht. Burgers komen in het voorstel vooral voor als publiek dat moet worden overtuigd, niet als betrokken partij.
Het volledige position paper is te lezen op de website van het IViR.
IViR-onderzoekers Kristina Irion en Zuzanna Warso hebben apart het rapport The Cloud and AI Development Act Proposal: Extensive Regulation for Limited Sovereignty Gains? geschreven. Dat gaat alleen over het onderdeel autonomie. Hun conclusie is dat de CADA de afhankelijkheid van een paar niet-Europese aanbieders eerder versterkt dan vermindert.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.