Bij gelijke geschiktheid…

In Nederland hanteren we bij aanbestedingen van standaard software de beleidsregel dat er bij gelijke geschiktheid een voorkeur zal worden gegeven aan producten geleverd onder een open source licentie. Die term “gelijke geschiktheid” is oorspronkelijk afkomstig uit het arbeidsrecht waarbij soms bij de vervulling van een vacature sprake is van positieve discriminatie. Het begrip betekent niet dat de software dezelfde functionaliteiten, dezelfde gebruikerservaring of dezelfde mate van ondersteuning moet bieden. Het gaat om de vraag of de software in voldoende mate geschikt is om dezelfde werkzaamheden mee uit te voeren en hetzelfde resultaat te bereiken. In dat geval dient er dus bij de beoordeling in ieder geval extra gewicht te worden toegekend aan inschrijvers die leveren onder een open source licentie.

Strategie

Omdat van tevoren natuurlijk onbekend is welke leveranciers zullen gaan inschrijven, is het wenselijk om als organisatie een strategie te hebben waarin is opgenomen of de levering onder een open source licentie een knock-out criterium is, of in het geval van een wens hoeveel punten er voor de leverancier extra te verdienen zijn indien deze inschrijft met een licentie die ruime gebruiksvoorwaarden geeft. Overigens hebben de regering en de Tweede Kamer al eerder een oproep gedaan aan de departementen, de medeoverheden, en de instellingen op het gebied van onderwijs, zorg en sociale zekerheid, om dit voorkeursbeleid uiterlijk in 2010 (!) vast te leggen in een implementatiestrategie voor de aanbesteding, de inkoop en het gebruik van open source software.

Hoe dan?

Voor de duidelijkheid: het slechts vermelden in een bestek van de tekst ‘Bij gelijke geschiktheid heeft open source de voorkeur’ creëert in de gunningsmethodiek geen enkele daadwerkelijke voorkeur en is meer een vorm van “open source beleid whitewashing”. Dus bij gebruik van deze tekst moet altijd in het bestek duidelijk worden gemaakt aan de gegadigden op welke wijze die voorkeur geëffectueerd gaat worden.

En ook een tekst als “Opdrachtnemer wil graag dat de leverancier gebruik maakt van open source” is onvoldoende onderscheidend. Vrijwel alle software bestaat tegenwoordig uit een of meerdere open source componenten, en sommige licenties geven zelfs de vrijheid om de componenten te gebruiken in een closed source product of dienst. Vandaar dus dat zelfs gegadigden die met een closed source product willen inschrijven, naar eer en geweten akkoord kunnen gaan met deze nietszeggende eis. En desgevraagd zou men het ook nog zo kunnen interpreteren dat er voldaan is aan de eis omdat hun ontwikkelaars gebruik hebben gemaakt van open source ontwikkeltools.

Toepassen waar mogelijk

Tegen de achtergrond van meer digitale autonomie verdient open source software een meer prominente plaats binnen aanbestedingen. In plaats van een uitzonderingspositie, waarbij open source software slechts wordt overwogen indien dit vanuit de organisatie expliciet gewenst is, zou het uitgangspunt moeten zijn dat open source wordt toegepast waar dit redelijkerwijs mogelijk is. Afwijking van dit uitgangspunt vereist dan een expliciete motivering, bijvoorbeeld op grond van aantoonbare technische of organisatorische beperkingen.

Dit artikel is afkomstig uit het boek “Grip op digitale afhankelijkheid” dat op 21 september 2026 zal verschijnen en is ook gepubliceerd op opensourcewerken.nl.